Voorgangers van May waarschuwen voor Brexit

Verenigd Koninkrijk De oud-premiers John Major en Tony Blair stellen dat Brexit een vergissing is, maar hun kritiek schaadt Theresa May niet.

Foto Hayoung Jeon/EPA

Terwijl het Lagerhuis zich achter de Brexitplannen van Theresa May schaart en het Hogerhuis slechts sporadisch mort, krijgt de Britse premier keiharde kritieke uit andere hoek: haar voorgangers.

In twee weken tijd hebben zowel Tony Blair als Sir John Major in toespraken uitgehaald naar May, naar voorstanders van Brexit die critici wegzetten als elitaire landverraders.

Zulke beschuldigingen schaden de reputatie van het Verenigd Koninkrijk, zei Major maandag. „Het is niet arrogant, schaamteloos, elitair of waanzin om zorgen te benoemen”, zei Major, premier van 1990 tot 1997.

Brexit is een historische vergissing, meent Major. Hij schetst een minder rooskleurige toekomst na Brexit vergeleken met May. Zij wil na uittreden een Global Britain, dat zaken doet met de gehele wereld, een nauwe relatie met de VS koestert en een maatschappij heeft waar welvaart en kansen eerlijker verdeeld zijn.

Major bestrijdt dat beeld. In de verhoudingen met de VS zullen de Britten altijd de minder machtige junior partner zijn. Bovendien zijn er grote inhoudelijke meningsverschillen, zeker sinds het aantreden van de onvoorspelbare Donald Trump. „De VS wensen China in te dammen en met Rusland te engageren. Wij willen Rusland indammen en met China engageren”, zei Major.

Nieuwe handelsverdragen

De handelsrelaties met de rest van de wereld zullen er eveneens onder lijden, aldus Major. Als onderdeel van de EU zijn de Britten partij bij ruim vijftig handelsverdragen met derde landen. Die moeten na Brexit allemaal opnieuw beklonken worden. „Er is dus nog een zeer, zeer lange weg te gaan. En de vraag doemt op: wat is de kans dat 65 miljoen Britten dezelfde gunstige voorwaarden krijgen als 500 miljoen Europeanen?”. De slotsom van Major: Theresa May, die hij geen enkele keer bij naam noemt, maakt een veel te positieve en onrealistische voorstelling van zaken.

In zijn toespraak wijst Major op de torenhoge maatschappelijke kosten en de grote economische risico’s die het Verenigd Koninkrijk in zijn ogen de komende jaren tegemoet gaat. Wat hij niet doet is een methode voorstellen om het tij te keren voor het, in zijn ogen, te laat is.

Dat deed Tony Blair in zijn Brexittoespraak twee weken geleden wel. De oud-premier (1997-2007) wil dat Britten de mogelijkheid krijgen om het onderhandelingsresultaat te beoordelen. Er moet een kans zijn van gedachten te veranderen. Hoe, liet hij in het midden.

De toespraken tonen de onvrede van de oude garde over de koers van hun partijen. Labour onder Jeremy Corbyn verzuimt oppositie te voeren, aldus Blair. De Conservatieven dwalen af van een realistische kijk op de wereld, valt op te maken uit de speech van Major.

Beide oud-regeringsleiders lijken niet bereid zich na hun toespraken actief te willen mengen in de Britse politiek. Blair wordt sinds de Irakoorlog gehaat. Major is al zestien jaar geen volksvertegenwoordiger meer. Zo groeit de druk op May vooralsnog niet. Halverwege maart wil ze een begin maken met Brexit en daar hebben Blair en Major niks over te zeggen.