Zwaaien naar de maan? Ruimtevaart blijft gevaarlijk

Gevaar van nieuwe Ruimtemissies

Met bemande ruimtevaart is al veel ervaring opgedaan. Maar altijd kan er veel misgaan. Een nieuw systeem is nooit perfect.

De Falcon Heavy-raket van SpaceX in volle actie. Tekening Bruce Irving / Flickr

Als het het bedrijf SpaceX lukt om al eind volgend jaar twee betalende passagiers om de maan te laten vliegen en weer veilig thuis te brengen, wordt dat een geweldige stunt. Het gaat niet om een maanlanding, maar om een soort sightseeing vlucht in één zwaai vlak langs de maan en in een bocht weer terug.

Verder dan ooit de ruimte in

De Apollo-missies draaiden tussen 1969 en 1972 vele rondjes om de maan, op ongeveer 100 km hoogte, maar deze missie zal verder de ruimte ingaan. In zijn bekendmaking maandagavond sprak SpaceX-chef Elon Musk over een afstand van 500.000 à 600.000 kilometer vanaf de aarde – de maan staat ‘maar’ 400.000 kilometer ver weg. Als het lukt zullen dus de twee nu nog anonieme passagiers (die waarschijnlijk zo’n 100 miljoen dollar betalen) de eerste mensen zijn die ooit zó ver van de aarde zullen komen. De NASA, die nauw samenwerkt met SpaceX heeft Musk al gefeliciteerd met zijn poging „hoger te reiken”.

Maar of het er in 2018 al van zal komen, is de grote vraag. De ruimtetraining van

De exploderende Space Shuttle Challenger, 73 seconde na de start (28 januari 1986). @

de passagiers moet nog beginnen, zei Musk. Een normale astronautentraining duurt jaren. En de raket die hen naar de maan en weer terug moet brengen, de SpaceX Falcon Heavy, heeft zelfs nog nooit gevlogen. Pas deze zomer zal de superraket een eerste testvlucht maken. En de al even belangrijke bemanningsmodule, de Dragon 2 , wordt óók pas dit jaar voor het eerst getest – als vrachtmodule naar het ISS. Volgend jaar moet dan een nieuwe vlucht naar het ISS met een NASA-bemanning de veiligheid voor menselijke vracht bewijzen.

Strenge eisen NASA

De NASA zal van zijn leverancier ongetwijfeld strenge veiligheidsvoorwaarden eisen. Of één onbemande testvlucht in een krap tijdschema genoeg is, is twijfelachtig. Nieuwe complexe systemen werken zelden meteen perfect. En in de ruimtevaart kan een kleine fout al fataal zijn.

Het prestigieuze Amerikaanse Space Shuttle Programma (1981-2011) ging uiteindelijk ten onder aan één kapotte afdichtring en één losrakend hitteschildtegeltje. Dat kostte dertien Amerikaanse astronauten en een Israëlische astronaut het leven. Die foutjes gingen samen met een falend NASA-veiligheidsbeleid en te complex raketsysteem, dat volgens critici nooit de prototypefase heeft verlaten.

De buitenkant van de Apollo 1-capsule in 1967, na de brand waarbij drie astronauten omkwamen. @

Lang daarvoor leidden de eerste testen van het Apollo-maanprogramma al op de grond tot een ramp. In 1967 verbrandden drie bemanningsleden in de Apollo-1-capsule, omdat bij een brand de deur muurvast kwam te zitten. De capsule was met zuivere zuurstof (zeer brandbaar) onder druk gezet. Die fout zullen de optimistische ingenieurs van SpaceX niet meer maken en zij zullen zich vermoedelijk baseren op de geweldige prestatie die het Apollo-programma daarna neerzette: alle testvluchten verliepen goed en tweeënhalf jaar na het Apollo-1 ongeluk zette Apollo-11 de eerste man op de maan. Maar minder dan een jaar later ontplofte bij de Apollo 13-missie onderweg een zuurstoftank, door een veranderd voltage en uitgezet alarm. Kan gebeuren. De drie astronauten kwamen levend terug op aarde, maar veel scheelde dat niet.

Ruimtevliegtuig verongelukt

In 2014 verongelukte op 15 km hoogte het ruimtevliegtuig Enterprise van Richard Bransons firma Virgin Galactic, tijdens het testen van een nieuw type raketmotor. Het was al de 35ste testvlucht. Eén piloot kwam om, de ander werd zwaar gewond. De oorzaak is nog altijd niet bekend en het lijkt, verrassend genoeg, niet aan de experimentele motor te liggen.

Een team van de Amerikaanse ongevallenraad inspecteert brokstukken van Virgin Galactics ruimtevliegtuig Enterprise, in 2014. @

Ruimtevaart is dus prachtig, maar gevaarlijk. Ooit werd de Amerikaanse ruimtepionier John Glenn (eerste Amerikaan in baan om de Aarde, 1962) gevraagd waaraan hij dacht tijdens de lancering. Zijn antwoord: „Waaraan zou jij denken als je wist dat je bovenop twee miljoen verschillende onderdelen zat, allemaal geleverd door bedrijven die de onderdelen het goedkoopst konden leveren?” Glenn werd indertijd gelanceerd bovenop een vroeg type van de Atlas-raket. Het huidige type, de Atlas V, inmiddels voorzien van betrouwbare Russische raketmotoren, wordt nog steeds met veel succes gebruikt voor de lancering voor satellieten en ruimtesondes. Maar niet voor mensen.

Russisch Soyuz-systeem

Totdat SpaceX zal slagen, zijn er voorlopig maar twee Aardse voertuigen die in staat zijn om mensen de ruimte in te brengen en weer veilig terug. En geen van beide is Amerikaans. De huidige menselijke ruimtevaart is afhankelijk van het Russische Soyuz-systeem en de Chinese Shenzhou die er sterk op is gebaseerd. Het basisontwerp van de Soyuz stamt al uit 1962.

De laatste Amerikaanse Saturnusraket die ooit mensen naar de maan bracht, werd in 1973 gelanceerd. De Spaceshuttles die erna kwamen werden in 2011 na 30 jaar uit de vaart genomen, na twee dodelijke ongelukken (met Challenger in 1986 en Columbia in 2003: in totaal 14 doden). Sindsdien gaan Amerikaanse astronauten met de oude maar veilige Soyuz de ruimte in.

Oude ingenieurswijsheid

Wat goed werkt moet je niet veranderen. Dat is een oude ingenieurswijsheid, die zeker de Russen in ere houden: pas een jaar of zes geleden is de Soyuz-boordcomputer, de Argon-16 uit 1973, vervangen door een nieuw, moderner systeem. Veel systemen zijn nog mechanisch. Zoals een Britse astronaut het uitdrukte die in 1991 in een Soyuz meeging naar het Russische ruimtestation Mir: „Als je op een knop drukt voel je dingen op hun plaats vallen, kleppen gaan open en dicht. Het is stevig, betrouwbaar en robuust.”

Maar ook met die Soyuz gebeurden in het begin ernstige ongelukken. Bij een van de eerste onbemande testen vielen kort na de lancering alle systemen uit en daarna explodeerde een Soyuz al bij de lancering. Bij de eerste bemande vlucht in 1967 ging bij de landing de parachute niet goed open en sloeg de capsule met kosmonaut en al te pletter in Kazachstan.

Een Russische verslag van de ramp met de Soyuz 1, 24 april 1967

In 1971 kwam na een verblijf in het ruimtestation Salyut de bemanning om toen bij de terugreis op 100 km hoogte ergens in de Soyuz een klep openging en de drie kosmonauten stikten.

De NASA rekent dus op SpaceX om in de komende jaren met de Falcon Heavy bemanningen naar International Space station te brengen. Maar de NASA heeft ook eigen maanplannen. Onlangs werd bekend dat de organisatie plannen maakt om in 2019 met een eigen SLS-raket en Orion-capsule twee astronauten om de maan te laten vliegen. Die systemen zijn óók nog niet echt getest, maar NASA neemt dus nu al minstens een jaar langer de tijd dan SpaceX.