‘Cybergeneraal’ bezorgd over videomanipulatie

Hans Folmer

Misleiding door beelden die gemanipuleerd zijn, is een van de grote zorgen van het Defensie Cyber Commando. Dat richt zich ook op aanval.

Still uit een filmpje van Face2Face, een Duits-Amerikaans wetenschappelijk project waarbij een acteur de gezichtsuitdrukking van een bestaand beeld kan beïnvloeden doordat de beelden live ‘samengesmolten’ worden. Beeld via YouTube

Waar maakt de hoogste Nederlandse militair op cybergebied zich nou echt zorgen om? „Het in real-time manipuleren van videobeelden,” zegt brigadegeneraal Hans Folmer, commandant van het Defensie Cyber Commando. „Dat gaat heel ver.” Diverse universiteiten toonden het afgelopen jaar technieken waarmee ze politici in video’s heel andere dingen lieten zeggen en doen dan in het originele beeld. Volgens de brigadegeneraal kan dat soort live-manipulatie door kwaadwillenden gebruikt worden om burgers, militairen en politici te misleiden, en om valse informatie te verspreiden die ontwrichtend kan werken. „We moeten ons op dat soort ontwikkelingen voorbereiden.”

Folmers Cyber Commando had tot nu toe alleen defensieve capaciteiten. „We hebben ons eerst gericht op digitale bescherming en inlichting, voordat we aan onze offensieve capaciteiten gingen werken”, zegt Folmer. Hij vergelijkt de eenheid met het opzetten van de Luchtmacht, begin vorige eeuw. „We zijn onszelf echt aan het uitvinden.”

Eigen aanvalsmethodes

Zijn commando kan vanaf dit jaar ook worden ingezet voor een tegenaanval als Nederland digitaal aangevallen wordt. De eenheid richt zich niet meer alleen op bescherming, maar ontwikkelt ook eigen aanvalsmethodes. „Denk aan het hacken van een hoogtemeter om een vliegtuig uit te schakelen, in plaats van het te hoeven neerschieten”, zegt Folmer. De eenheid is nu zover dat ze mee kan gaan op militaire operaties in het buitenland, bijvoorbeeld om vijandelijke communicatiesystemen, telefoons en drones uit te schakelen.

Folmers eenheid bestaat uit tachtig man. „Een initiële capaciteit”, zegt Folmer. „Die zal moeten groeien.” Ter vergelijking: het Pentagon denkt in 2018 het Amerikaanse cyberleger te hebben uitgebreid tot 6.200 man, onder wie naast militairen ook ondersteunend personeel. Ook landen als China en Rusland investeren fors in militaire cybercapaciteit.

Het Cyber Commando bereidt zich voor om te ondersteunen bij de verdediging tegen uiteenlopende scenario’s, zoals een potentiële cyberaanval op de stroomvoorziening, het betaalverkeer of de waterkeringen.

Naast geavanceerde manipulatie van de informatievoorziening maakt Folmer zich vooral zorgen over de snelle voortgang in kunstmatige intelligentie, quantumcomputers en nanotechnologie. „Hoe snel gaan ontwikkelingen daarin, en wat betekent dat voor Defensie, en voor de wereld? Die technologieën zijn de grootste black boxes: we weten niet waar de technologie heengaat.”

‘Intelligente’ wapens

Met behulp van nanotechnologie slagen wetenschappers erin om nieuwe materialen te ontwikkelen, die ook in wapens kunnen worden gebruikt. Quantumcomputers zijn supersnelle computers die op termijn mogelijk gebruikt kunnen worden voor zeer geavanceerde hacks. Kunstmatige intelligentie kan bijvoorbeeld toegepast worden in wapens die zelfstandig beslissingen nemen over leven en dood. „Een machine die beslist over leven en dood, dat baart mij zorgen.” Het Nederlandse leger werkt daar niet mee, dat is sinds 2016 ook verboden volgens internationaal recht. Wel gaan de technologische ontwikkelingen op dat gebied gewoon door.

Defensie is geen trendsetter als het gaat om het ontwikkelen van nieuwe technologieën, zegt Folmer. „Tot de jaren tachtig werden nieuwe technologieën vaak ontwikkeld door Defensie, dat is niet meer. Dat geldt wereldwijd, denk ik.”

Is Nederland voldoende voorbereid op een grootschalige cyberaanval? „Dat weet ik niet”, zegt Folmer. Hij wijst erop dat de dreiging niet van één duidelijke vijand komt, maar vanuit allerlei verschillende staten, criminelen en technologieën. „Het is wel duidelijk dat ook onze bescherming zich snel moet ontwikkelen.”