De prostituee ontvangt thuis, maar is het vrijwillig?

Prostitutie

Prostitutie verschuift naar particuliere woningen. Is daar sprake van uitbuiting? Met de politie op zoek naar mensenhandel.

Mensenhandelrechercheur Jaap Werksma (links) legt via Kinky.nl contact, op zoek naar misstanden. Foto Robin Utrecht

De seksafspraak maakt hij vanuit het bezemhok. Jaap Werksma heeft dan wat minder last van het rumoer in het politiebureau. Hij kiest het nummer van Talehana (37) – „mooie zachte huid”, beschikbaar voor „geile mannen” – dat onder haar advertentie op de ‘marktplaats’ van de sekssite Kinky.nl staat. Of ze deze donderdagmiddag tijd heeft voor een afspraak? 15.30 uur is prima, zegt Werksma, en hij verbreekt de verbinding. Werksma: „Ja hoor, we hebben er weer eentje.”

Met ‘eentje’ bedoelt Werksma een thuiswerkende prostituee, die gecontroleerd moet worden omdat ze vermoedelijk een slachtoffer van mensenhandel is. We zijn bij het Haags Economisch Interventie Team (HEIT), afdeling mensenhandel. Wekelijks controleert dit team de vergunde en onvergunde prostitutiebranche in Den Haag op uitbuiting en mensenhandel. Deze donderdagmiddag staat de controle van thuiswerkende sekswerkers op het programma.

De politie in Den Haag en Rotterdam bezocht het afgelopen jaar honderden van hen, zo blijkt uit cijfers die NRC bij de politie heeft opgevraagd. In Den Haag werden 154 prostituees bezocht en in Rotterdam 461. In Amsterdam en Utrecht gebeurt het ook, maar daarvan zijn geen cijfers.

Het doel van die bezoeken: slachtoffers van mensenhandel vinden. Bij ruim 60 procent van de thuisbezoekjes worden misstanden aangetroffen, zeggen Jean Custers, eenheidsspecialist mensenhandel bij de politie Rotterdam, en John van Berkum, teamleider van het HEIT. Dat varieert van mensenhandel, belastingontduiking en uitkeringsfraude tot onrechtmatige bewoning en „kindspoor” – kinderen die aanwezig zijn in de woning terwijl moeder klanten ontvangt.

Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel waren in de periode 2011-2015 ongeveer 1.100 veronderstelde slachtoffers van mensenhandel in de seksindustrie werkzaam in de thuisprostitutie, een kwart van het totaal. Worden de escorts meegerekend, dan kom je op 50 procent.

Het aantal escorts en thuisprostituees kan de komende jaren groeien, denkt de politie, omdat bordelen hun deuren sluiten en prostitutie zich naar woningen verplaatst. Of justitie onderzoek doet naar mensenhandelnetwerken die vrouwen dwingen zich thuis te prostitueren, wil het Openbaar Ministerie niet zeggen. „Dat zou niet in belang van de opsporing zijn.”

Dagelijks pluist de politie online seksadvertenties uit op „signalen van mensenhandel”. Vanochtend trok de advertentie van de transseksuele Talehana de aandacht. Zeven dagen per week, 24 uur per dag beschikbaar. Seks zonder condoom. En haar prijzen, „50 euro voor anale seks”, zijn opvallend laag, zegt Werksma: „Dat kan duiden op dwang.”

Soms gaat achter een erotische advertentie een netwerk schuil, weten Custers en Van Berkum. Werden vrouwen vroeger langere tijd vanuit één woning geprostitueerd, tegenwoordig worden ze van woning naar woning verplaatst.

En criminelen doen aan „contra-observatie”. Via app of sms worden klanten langs verschillende plekken geloodst, voor ze bij het echte adres van de prostituee uitkomen.

Zo houden ze ons in de gaten, zegt rechercheur Werksma. Een paar maanden geleden wilde hij aanbellen bij een vrouw, toen op zijn telefoon een sms’je binnenkwam: ‘I know it’s you Jaap. Bye bye.’ Werksma: „Dan weet je dat het mis is.”

Pepperspray en pistool

Vanmiddag lijkt het mee te vallen. Het interventieteam en een medewerker van de gemeente Den Haag, allen in burger, rijden in één ruk naar het adres van Talehana. Grote naoorlogse flats doemen op. Den Haag-Zuid. In een woning boven winkels van Specsavers en Kruidvat wordt ‘klant’ Jaap Werksma verwacht. Op vijf minuten lopen van het adres parkeren de agenten hun auto’s. De pepperspray en het pistool – „je weet nooit waar je terechtkomt” – zitten verstopt onder Werksma’s blauwe jasje; drie collega’s volgen hem op kleine afstand.

Wat ze in de woning aantreffen? Een transseksueel in zwartkanten lingerie opent de deur, vertelt Werksma. Een opgeruimde driekamerwoning.

In minder dan een uur tijd staat het viertal weer buiten. Ze zijn geen andere vrouwen tegenkomen, geen potige kerels. Wel een Talehana in tranen, die geen verblijfsvergunning heeft. De politie heeft haar paspoort ingenomen, dat moet ze een dag later ophalen bij de vreemdelingenpolitie.

Maar is ze een slachtoffer van mensenhandel? De medewerker van de gemeente Den Haag heeft in het systeem gezien dat over Talehana’s woning eerder meldingen binnenkwamen over prostitutie. En haar telefoon, het nummer waarmee ze aan Werksma sms’jes stuurde, werd nergens in de woning aangetroffen. „Vreemd verhaal.” Maar Talehana blijft volhouden dat ze dit werk volledig vrijwillig doet.

Dat is het lot van een mensenhandelrechercheur, weten Custers en Van Berkum. Slachtoffers van mensenhandel blijven vaak hardnekkig zwijgen, zeggen ze. Uit angst. Of omdat ze het nut er niet van inzien om te praten, zegt Custers. 95 procent van de Oost-Europese vrouwen doet geen aangifte, zegt hij: „Zelfs als ze driekwart van hun salaris onder dwang afstaan, verdienen ze nog vijf keer zo veel als in hun eigen land. Ze begrijpen gewoon niet dat dit in Nederland volgens de wet niet mag.” Van Berkum: „Deze vrouwen denken: ‘Die rechercheur is niet goed, joh. Wanneer mag ik weer weg? Ik wil werken.’ ”

En dus staan de thuisbezoekjes vooral in het teken van contact leggen, vertrouwen winnen, laten zien dat je er voor hen bent, zegt Van Berkum. Nee, de teamleider verwacht niet dat hij alle vrouwen kan redden: „Al is het er maar eentje per jaar, dan ben ik al heel blij.”

In dit artikel stond eerder dat de Nationaal Rapporteur Mensenhandel tussen 2011 en 2015 4.100 mogelijke slachtoffers van mensenhandel in thuisprostitutie registreerde. Dit is onjuist. Er werden ruim 1.100 mogelijke slachtoffers van mensenhandel gerapporteerd in de thuisprostitutie. 4.100 is het totaal aantal mogelijke slachtoffers van mensenhandel in de prostitutiesector.