Longreads

Welke wetten gelden er op Mars als de mensheid er komt?

Er mag dan tot nu toe nooit iemand voet hebben gezet op de planeet – dat zegt niks over de toekomst.

14 maart 2016: lancering van een ESA-raket naar Mars vanuit Kazachstan Stephana Corvaja/ESA/EPA

Stel: een Nederlands commercieel bedrijf - neem Mars One - stuurt een ruimteschip naar Mars met twee Nigerianen, een Rus en een Amerikaan. Ze landen en wonen vanaf dat moment op de rode planeet. Het gaat een tijd lang goed tussen de vijf bezoekers, maar dan vermoordt de Amerikaan een van zijn medebewoners.

Kan hij dan veroordeeld worden? En welke wetten gelden er dan? Goede kans dat je er nog nooit aan hebt gedacht. Ruimtemisdaad is niet een onderwerp waar je snel bij stilstaat. Maar dat we met de huidige ontwikkelingen in de ruimtevaart er toch langzaamaan over moeten gaan nadenken wordt treffend geïllustreerd in een longread van de statistische nieuwssite FiveThirtyEight. Want misschien vermoordt een ruimtereiziger niet snel zijn medepassagier, er zijn ook andere vragen. Zoals: van wie is het land op de planeet wanneer je erheen vliegt? En hoe zit het met grondstoffen van planeten?

Journaliste Maggie Koerth-Baker sprak voor het verhaal met verschillende wetenschappers over de juridische consequenties van het koloniseren van de ruimte. Al snel kan ze niet om de vergelijking met de internationale wateren heen. Want ook daar is nog altijd niet goed duidelijk wie wat beheert (denk aan China dat eilanden aanlegt in de Zuid-Chinese zee). Maar cruiseschepen die door internationale wateren varen - daar zijn dan wel weer oplossingen voor.

Ruimte voor satellieten

Lang houdt de vergelijking echter niet stand. Er zijn een aantal verdragen voor de ruimte, die het een fundamenteel andere situatie maken. Zo is er volgens Koerth-Baker een (instabiele) consensus over de open ruimte zelf (ten opzichte van planeten): er wordt gemonitord hoeveel plaats er is voor satellieten, zodat niet Rusland en de VS alle leegte volproppen. Er moet ook ruimte over blijven voor andere landen, die misschien nog helemaal geen satelliet hebben ontwikkeld (Nigeria bijvoorbeeld, dat hard werkt aan ruimtevaart).

Een eerder voorstel, uit 1979, had overigens dat hele probleem kunnen voorkomen. Er lag toen een idee om de ruimte tot een soort ‘VN-dictatuur’ te maken - maar er stemden maar weinig landen mee in. Vooral landen zonder ruimteprogramma’s.

De belangrijkste ruimteregulering die er wél ligt is een verdrag uit 1967, dat landen verbiedt om soevereiniteit te claimen in de ruimte. De maan is bijvoorbeeld niet van de VS, ondanks de vlag die er is geplant. Maar hoe zit dat met commerciële bedrijven? En wat nu als je ergens gewoon een ruimteschip neerzet - dan heb je feitelijk gezien dat land, want buiten dat ruimteschip kan men toch niet komen. Ook belangrijk: onder welke wet val je dan? En als je de grondstoffen wil gebruiken?

Voorlopig nog een mijnenveld, dus, maar wel een interessante. Deze longread zal niet het laatste zijn wat we ervan horen. Of, zoals een van de professoren het verwoordt: “We moeten begrijpen dat de aarde verlaten de problemen van de mensheid niet zal oplossen. Wat onze problemen hier ook zijn - ze komen met ons mee.”