En meteen is daar de tweet: #waarwasBuma

De politieke strijd online

Net als in de VS pogen partijen via sociale media kiezers te bereiken en politieke tegenstanders te framen. Bij tv-debatten, zoals zondag op RTL, blijkt Twitter populair. Vooral bij insiders.

Illustratie Hajo

Tevreden als een pokerspeler die zijn troefkaart trekt, zet Alexander Pechtold zijn aanval in. „Waar was u?”, vraagt de D66-leider zijn opponent Sybrand Buma op felle toon. Pechtold heeft de woorden amper uitgesproken of zijn partijgenoten twitteren de hashtag #waarwasBuma.

Het doel: het brandmerken van de CDA-leider als de grote afwezige in politiek moeilijke tijden, versus de verantwoordelijke Pechtold die het kabinet de afgelopen jaren op belangrijke momenten steunde. Het is hoe de politieke strijd online wordt voortgezet.

In navolging van de Verenigde Staten maken de partijen deze verkiezingscampagne meer dan ooit gebruik van sociale media. Daar proberen zij hun boodschap over te brengen aan het ongekend aantal zwevende kiezers én proberen ze tegenstanders te framen met pakkende slogans of hashtags. Tijdens verkiezingsdebatten, zo blijkt uit onderzoek in 2015 van de Universiteit van Amsterdam, maken ze daarbij vooral gebruik van Twitter – het medium is bij uitstek geschikt om snel te reageren.

Politici gebruiken Twitter, waarop in Nederland dagelijks rond de 900.000 mensen inloggen, in de eerste plaats om aandacht te trekken, zegt Niels Spierings, politiek socioloog van de Radboud Universiteit. „Wat je wilt, is dat er over jouw lijsttrekker een positieve buzz ontstaat.” Als een partij erin slaagt dat er positief over haar lijsttrekker wordt getwitterd, of negatief over de concurrent, kan dit volgens Spierings effect hebben. „Twitter is van invloed op hoe het debat achteraf wordt geduid, al was het maar omdat de journalisten die beschrijven wie de winnaar en verliezer was, veel naar Twitter kijken.”

Het debat van afgelopen zondag, waarbij alle stellingen vooraf bekend waren, bood partijen bij uitstek de kans voor vooropgezette plannetjes. NRC onderzocht in samenwerking met onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam hoe partijen dat deden.

D66 was veruit het meest actief op Twitter: 419 aan de partij gelieerde mensen stuurden 2.140 tweets gedurende het debat. Zo brachten D66-spindoctoren behalve de aanval op Buma een fictieve liefdesbrief van Klaver aan SP-leider Emile Roemer in omloop op Twitter. De suggestie: Klaver papt aan met zijn conservatief linkse vriend Roemer. Kortom, progressieve geesten moeten bij D66 zijn. De poging sloeg dood. Vrijwel alleen partijgenoten van Pechtold deelden de bedachte liefdesbrief. Zo liep het ook af met de aanval op Buma: de hashtag werd slechts tien keer gedeeld, ook weer door partijgenoten.


Uitleg bij bovenstaande graphic: een vergelijking tussen de activiteit van het twitteraccount van de SP (links in het rood) met die van het CDA (rechts in het groen). Waar de SP voornamelijk reageert op accounts van politici, richt het CDA zich op zwevende kiezers, zoals weergegeven in de wolk aan de rechter kant van de afbeelding.

Niet beoogd vliegwieleffect Twitter

Het blijkt illustratief voor de meeste bedachte aanvallen die de partijen via Twitter uitvoeren. Ze sorteren niet het beoogde vliegwieleffect om ver buiten de eigen kring kiezers te bereiken. Uit de analyse blijkt dat over het RTL debat ruim 38.000 tweets zijn verstuurd door zo’n 10.000 mensen. Dat is minder dan één procent van de 1,2 miljoen kijkers van het debat. Van die minieme groep twitteraars, blijkt ruim tien procent ‘beroepsmatig’ actief te zijn op het medium. In hun twitter-biografie geven zij blijk van betrokkenheid bij een politieke partij, bijvoorbeeld als raadslid of bestuurder. Zij verstuurden met elkaar bijna twintig procent van alle tweets over het debat.

Opvallend is dat deze tweets veelal over de inhoud gaan, terwijl berichten van ‘gewone’ twitteraars vaak minder serieus van aard zijn. Exemplarisch zijn de vijf meest gedeelde tweets over het debat: allemaal humoristisch, met de satirische website De Speld als hofleverancier.

Dit is de top 5 van meest gedeelde tweets:

Twitter avatar MarkvdMolen Mark van der Molen Wanneer je bij iemand friet gaat eten en een airfryer uit de kast wordt gehaald #rtldebat https://t.co/x9vj9SCiqi
Twitter avatar DeSpeld De Speld Het #rtldebat zal beginnen met een minuut stilte voor de campagne van 50Plus.
Twitter avatar DeSpeld De Speld Stelling: de NPO moet meer gevluchte kijkers van het debat opvangen. #rtldebat
Twitter avatar DeSpeld De Speld Ons factcheckteam zit klaar voor de reclame. ‘Met Sunweb ontsnap je aan je dagelijkse sleur.’ - Onwaar. #rtldebat

Wat werkte wel?

Gewiekst trucje van GroenLinks

GroenLinks had een gewiekst trucje. De partij heeft een appgroep waarmee zij leden en sympathisanten (‘Apptivisten’) informeren over de campagne. Zondagavond volgde een expliciete instructie: door op een link in een app te drukken, kon na een ingestudeerd pleidooi van Klaver automatisch een tweet worden verstuurd met de volgende tekst: „Ik ben het eens met Jesse Klaver: het is tijd voor een progressief kabinet. Het is tijd voor verbinding. #stemvoorverandering #rtldebat”. 87 mensen twitteren de letterlijke tekst tijdens het debat, waardoor het leek alsof deze kleine schare mensen net door de energieke Klaver was overtuigd.

Roeland Tameling uit Leusden was één van hen. „Ik kreeg van een vriend de app”, zegt de zelfstandig ondernemer, die geen partijlid is. „Het werd me enorm makkelijk gemaakt: ik hoefde alleen maar op verzenden te drukken.”

Het CDA stak tijdens het debat meer dan alle andere partijen energie in zwevende kiezers op Twitter. Mensen die zich alleen al uitlieten naar aanleiding van het debat kregen bericht van het CDA. Zo twittert Josefa Garcia, die het debat niet kijkt, dat ze nog steeds niet weet op wie ze gaat stemmen. Daarop meldt het ‘webcare’-team van het CDA zich. „Hoi Josefa, kunnen wij je misschien helpen met het maken van een keuze? Groet, #teamCDA”

De Haagse onderneemster zegt in een reactie „vooral verbaasd” te zijn over de benadering door het CDA. „Maar ik vond het wel iets hebben dat ze de tijd voor me namen.” Geholpen heeft het de christen-democraten niet. „Ik heb niks met het CDA.” Vroeger stemde ze PvdA maar daar is ze in teleurgesteld. Garcia: „Nu ga ik voor een kleine partij. Ik denk de Piratenpartij.”

M.m.v. Reinier Kist en Rik Wassens. Verantwoording: Alle tweets met de hashtag #rtldebat die zondag zijn verstuurd tussen 20:00 uur en 00:00 uur, zijn geanalyseerd door de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met NRC.