De Haagse Stemming: Geen gamechanger RTL-debat, verlies 50Plus en #ophef over Wilders

Over 16 dagen zijn er Tweede Kamerverkiezingen. De Haagse Stemming houdt je elke ochtend op de hoogte van de campagne. Wie zich inschrijft voor de nieuwsbrief, ontvangt deze nog vroeger.

Het eerste televisiedebat heeft de kaarten niet opnieuw geschud, maar laat wel goed zien wat het wereldbeeld en het zelfbeeld is van de vijf lijsttrekkers in het peloton. De vraag is welke fragmenten in de rest van de campagne een rol gaan spelen en of het lijsttrekkers nieuw momentum geeft in de peilingen. Die tonen flink verlies voor 50Plus na de AOW-rel. En Wilders ‘vergist’ zich over de moord op Fortuyn.

RTL-DEBAT: Naast Geert Wilders en Mark Rutte ontbraken gisteravond ook de gamechanger en de grote winnaar bij het eerste televisiedebat. Toch bood het RTL-debat veel inzicht in de standpunten, ambitie, werkwijze en toon van de vijf lijsttrekkers in het peloton.

Alexander Pechtold
wist zich als geloofwaardiger alternatief voor premier Rutte op te werpen dan Sybrand van Haersma Buma, schrijven politiek verslaggevers Annemarie Kas en Thijs Niemantsverdriet. Bij D66 zullen ze het meest tevreden over gisteravond zijn. Pechtold daagde Buma redelijk succesvol uit tot een één-op-één debat over leiderschap. Al kwam dat niet zozeer door wat hij over dat onderwerp zei, maar vooral omdat hij adrem, aanvallend en grappig was. Op Buma’s kritiek dat D66 met het kabinet in achterkamertjes was gaan regeren, merkte Pechtold op dat hij daar eerst nog wat CDA’ers uit had moeten jagen die er al sinds de jaren 50 zaten. President Trump zou hij in een staatsbezoek meenemen naar Madurodam en Ponypark Slagharen.

Sybrand Buma had in afwezigheid van VVD en PVV de luxe positie als enige rechtse kandidaat de tegenstelling met al zijn tegenstanders en de verschillen in de samenleving te kunnen benadrukken. Nederland is volgens hem “bozer, banger, onzekerder en verdeelder dan ooit”. Maar Buma reageerde op vrijwel elke tegenstand geagiteerd en verongelijkt, ook op debatleider Frits Wester, die hij een “belachelijke” en “waardeloze” vraag verweet. Het CDA zal sowieso ongelukkig zijn met de regie van RTL. Buma’s gezicht werd erg ongelukkig belicht en de reclamespot van zijn partij om Wilders en Rutte als laffe weglopers te bestempelen, werd in de reclameblokken tussen het debat direct gevolgd door een spotje van de VVD om het CDA weer af te zeiken.

Lodewijk Asscher ging confrontaties zoveel mogelijk uit de weg om zich van zijn meest premierwaardige kant te laten zien. Hij benadrukte zijn rust en ervaring, in de hoop linkse kiezers te overtuigen hem boven Klaver en Roemer te verkiezen. Maar zijn staatsmanachtige voorkomen maakte ook dat hij zijn tegenstanders nauwelijks aanviel. Zelfs in de door hem gekozen één-op-één confrontatie, met Buma, wilde hij weg van “waarom u goed bent en de ander slecht” en zei te handelen “in het belang van het land”. Opvallend genoeg drukte hij op nee op de vraag of Nederland meer vluchtelingen moet opnemen, iets waar zijn voorganger Diederik Samsom zich juist voor inzette.

Jesse Klaver had sterke momenten, bijvoorbeeld in de discussie over de islam, maar oogde net als bij het radiodebat van afgelopen vrijdag zenuwachtig en wat onvoorbereid. Hij paste voor de handliggende debattrucjes toe, recenseerde tegenstanders, verwarde ze en begon te giechelen in een debat over veiligheid. Zijn opponenten benadrukken graag de leeftijd (30) en onervarenheid van de GroenLinks-leider en zijn partij. Klaver wordt duidelijk wel als gevaar gezien, want hij werd door Roemer uitgedaagd. De SP-leider kreeg niet gedaan dat ook Klaver de VVD uitsluit in een volgende coalitie. Dat Klaver die vraag überhaupt kreeg, zegt veel over zijn positie.

Emile Roemer zakte niet door het ijs. En dat is bij de SP tegenwoordig al iets om blij en opgelucht over te zijn. De SP-leider was de meest onzichtbare in de groepsgesprekken met Wester en legde het af tegen Klaver in hun onderlinge debatje dat hij zelf was aangegaan. Maar ondanks zijn warrigheid daarin, wist hij verschillende SP-punten goed over het voetlicht te krijgen en had hij het geen moment echt moeilijk.

Checks: De politieke redactie controleerde tijdens het debat live dertien uitspraken van de kandidaten op hun waarheidsgehalte. Negen daarvan waren (grotendeels) waar. Dit zijn de hoogtepunten volgens RTL zelf.

Foto Bart Maat / ANP

VROUWENDEBAT: Bij het debat tussen de nummers twee van vijf partijen gisterochtend had niet de koploper, maar de PvdA afgezegd. Khadija Arib vindt dat zij als Kamervoorzitter boven de partijen moet staan en ging niet in op de uitnodiging van WNL. Jeanine Hennis had daar als minister van Defensie gelukkig geen last van, maar dat betekende wel dat zij als enige de kritiek op het kabinetsbeleid van de afgelopen vier jaar moest verdedigen in een debat zonder echte hoogtepunten.

#OPHEF: Deed Wilders het nou express of per ongeluk? Dit weekend was er weer #ophef over één van zijn uitspraken. Tegenover de Duitse televisie zei hij dat zijn “held” Pim Fortuyn was “gedood en vermoord door een radicale moslim”. Klinkklare onzin die door de interviewer niet werd weersproken en doet denken aan de ‘alternatieve feiten’ van de Amerikaanse president, die vaak een eigen leven gaan leiden. Volgens Wilders bedoelde hij “natuurlijk” de moord op Theo van Gogh, maar hij bood op Twitter geen excuses aan voor zijn “vergissing”.

DUIKELING 50PLUS
: De grote verliezer van het weekend was Henk Krol, wiens partij gisteren vier virtuele zetels verloor in de peiling van Maurice de Hond, die werd gedaan na de AOW-rel eerder deze week. Krol zei toen dat hij het staatspensioen niet met de economische groei zou laten meebewegen, omdat hij anders het verlagen van de AOW-leeftijd - dat door 50Plus tot een breekpunt is verklaard - niet zou kunnen betalen. Later moest hij die uitspraak intrekken. Ook in de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van verschillende peilingen, daalde 50Plus hierdoor significant.

ZAKENKABINET: Volgens D66-leider Alexander Pechtold moet Jeroen Dijsselbloem voorzitter blijven van het vaste overleg van eurolanden. Als de PvdA straks weer meeregeert “hoop ik dat hij blijft” zei Pechtold over de minister van Financiën, op wie hij “uiterst trots” is. Maar ook als er een nieuwe coalitie zonder de PvdA ontstaat, zou hij Dijsselbloem zijn baan willen laten houden, zei Pechtold in Buitenhof. Sorteert Pechtold hiermee voor op een minderheidsregering waarbij elke steun van de PvdA meegenomen is? Dijsselbloem heeft zijn post als eurogroepvoorzitter in principe nog tot eind van dit jaar. Dijsselbloem zal zijn functie tijdens een, mogelijk lange formatie, demissionair blijven vervullen.

WAT WIJ LEZEN: Twee opmerkelijke profielen van mannen die veel met de politiek te maken hebben. In NRC vandaag een profiel van Arjen Lubach. “Met de lopende zesde serie van de satirische nieuwsshow Zondag met Lubach breekt hij definitief door bij een groot publiek en eist hij deze campagneweken ook politieke invloed op.” Sinds zijn filmpje over Trump kijken er een miljoen mensen naar zijn programma en de Kamergotchi is al 600.000 keer gedownload.
In De Telegraaf een groot stuk over Cor. Beveiliger van de minister-president, de Grote Vriendelijke Reus van het Binnenhof, 2.08 meter, maar zonder achternaam. Zowel Balkenende en Rutte spreken met liefde over hem. Volgens Rutte heeft hij vooral buitenlandse fans. Tijdens een bezoek aan Nederland zou Poetin zo onder de indruk zijn geweest dat hij zei: “Die neem ik mee naar Moskou.” Ook Obama was op slag verliefd: “Mark, I want him on my team!”,

WAT WIJ VOLGEN: De nabeschouwing van het RTL-debat zal de hele dag op televisie zijn. Emile Roemer zit vanavond bij de tijdelijke verkiezingstalkshow van Eva Jinek en Jeroen Pauw. Kees van der Staaij verschijnt bij NOS, Henk Krol geeft een interview bij RTL.
Jesse Klaver heeft een nieuwe meetup in een theater in Leiden. Dat was geboekt voordat zijn ster begon te rijzen en heeft daarom ‘slechts’ plek voor 750 fans. In de Pieterskerk in Leiden gaat Gert-Jan Segers in discussie met Arjen Lubach. Lubach wil politici deze campagne geen podium bieden in zijn programma, maar wel met Segers praten over ‘geloof achter de voordeur’. Lubach noemt zich in het NRC-profiel “fel atheïst”.

QUOTE VAN DE DAG

“Volgens mij heb ik het debat gewonnen vanavond”

Geert Wilders op Twitter in reactie op het feit dat alle vijf de aanwezige lijsttrekkers de islam niet als bedreiging voor de Nederlandse identiteit zien.