Schulz haalt de SPD van de handrem

Duitse sociaal-democraten Jarenlang leek het een illusie: Angela Merkel verslaan. Maar de nieuwe partijleider Martin Schulz geeft de Duitse sociaal-democraten weer schwung. „De SPD beseft weer dat ze er is voor de kleine man”, klonkt het dit weekend in Leipzig.

Foto Filip Singer/EPA

De Duitse sociaal-democraten kunnen hun geluk niet op. Sinds Martin Schulz in januari aantrad als hun nieuwe voorman heeft de SPD weer hoop en zelfvertrouwen. Opeens is er weer zicht op een goed resultaat bij de Bondsdagverkiezingen in september – en daarmee zelfs op het kanselierschap.

„Martin geeft de gewone mensen het gevoel dat hij hen en hun zorgen begrijpt – iets wat ons jarenlang niet is gelukt”, zegt Bondsdaglid Daniela Kolbe, kort nadat Schulz zondagmiddag in een oude fabriekshal in Leipzig enkele honderden aanhangers heeft toegesproken. „Wát we ook deden, het leek wel of we bij de SPD altijd met de handrem erop reden. Dat is nu voorbij. De politiek wordt weer spannend.”

Net als haar zusterpartijen in andere Europese landen kampte de SPD jarenlang met een slecht imago bij de traditionele achterban. Waar stond de partij eigenlijk nog voor? En als kleinere partner in de coalitie met de christen-democraten van Angela Merkel kon de SPD zich niet goed onderscheiden.

Maar Schulz (61), oud-voorzitter van het Europees Parlement, heeft zich ontpopt tot een bevlogen campagnevoerder. Ook al zat hij 22 jaar in het Europarlement, voor veel Duitsers is hij een fris, nieuw gezicht. En tegelijk is hij ervaren, hij heeft op hoog niveau politiek bedreven.

Kleinzoon van een mijnwerker

Sinds zijn vliegende start is de SPD in de peilingen omhooggeschoten. In amper vier weken heeft de partij haar achterstand op CDU/CSU helemaal ingelopen – beide zouden nu goed zijn voor 32 procent van de stemmen.

Hoe hij dat voor elkaar heeft gekregen is te zien als hij in Leipzig – uit het hoofd – begint te spreken. Over klassieke sociaal-democratische thema’s als een rechtvaardiger inkomensbeleid. Over het belang van goed onderwijs, goede zorg, het stimuleren van cultuur en de Europese Unie. En over zijn eigen achtergrond, kleinzoon van een mijnwerker, zoon van een politieman en een huisvrouw. Hij spreekt zijn achterban niet alleen toe, hij laat zien dat hij hun wereld kent.

Hij heeft zijn middelbare school niet afgemaakt, zegt hij meer dan eens. „Ik bewonder mensen die dat wél hebben gedaan. Maar ook de anderen verdienen respect.” Het is tijd voor meer gerechtigheid, is zijn leus, en in een van de rijkste landen moet dat mogelijk zijn.

„Wat een redenaar!”, zegt David Hessberg, 20 jaar oud, kok, en sinds januari lid van de SPD. „De partij beseft weer dat ze is opgericht voor de kleine man. En ik bén een kleine man.”

Schulz stimuleert, mobiliseert en doet iets wat Duitsland niet meer gewend is van politici van de twee grote politieke partijen: hij polariseert. Hij benadrukt dat er écht een verschil is tussen zijn partij en de christen-democraten. „De SPD is een arbeiderspartij”, zegt hij.

Hij neemt afstand van de coalitie waarin de SPD de afgelopen vier jaar met de CDU/CSU van Angela Merkel heeft geregeerd. Zijn voorganger Sigmar Gabriel kon dat moeilijk doen: die regeerde al die jaren mee.

Al jaren een trauma

Schulz heeft echter zijn handen vrij. Zo vrij dat hij zelfs afstand neemt van de recente geschiedenis van zijn eigen partij. De SPD heeft een hoge prijs betaald voor de omstreden hervormingen van de arbeidsmarkt, die SPD-bondskanselier Schröder tussen 2003 en 2005 doorvoerde, met onder meer beperking van de duur van werkloosheidsuitkeringen. Het is al die jaren een trauma voor de partij gebleven. Nu zegt Schulz: „Ook wij hebben fouten gemaakt. Maar fouten maken is geen schande. Belangrijk is: als fouten erkend worden, moeten ze worden hersteld!”

Bij de linkse vleugel heeft hij er een gevoelige snaar mee geraakt. En Angela Merkel reageerde dit weekeinde scherp: de hervormingen hadden ertoe bijgedragen dat Duitsland de economische crisis de baas is geworden en de werkloosheid heeft gehalveerd.

Het politieke schaakbord in Duitsland ziet er door de komst van Schulz heel anders uit. Hij heeft CDU/CSU in het defensief gedrongen, maar dreigt ook kiezers weg te lokken bij de Groenen en zelfs bij anti-immigratiepartij AfD. Die partij is groot geworden door de vluchtelingencrisis, maar ook door het gevoel dat de gevestigde partijen lood om oud ijzer zijn. Schulz bestrijdt dat beeld met verve. Hij positioneert zich als een soort Duitse Bernie Sanders, de linkse Democraat die het opnam tegen Hillary Clinton.

Of het op den duur genoeg zal zijn om Merkel van de troon te stoten durft zelfs bij de enthousiaste aanhangers in Leipzig niemand te voorspellen. De felle toon van Schulz is nieuw, maar over de inhoud van zijn plannen heeft hij nog weinig bekendgemaakt. Het belangrijkste verschil met Angela Merkel, schreef een sceptische commentator dit weekeinde, is voorlopig toch nog echt zijn baard.