Recensie

Het verbale venijn wordt in de laatste scènes pas indringend

De nieuwe versie van de eindeloos intrigerende toneelklassieker ‘Wie is er bang voor Virgina Woolf?’ is zeker enerverend, maar regisseur Johan Doesburg bewaart de echte emotie voor het slot.

Dronken en lachend komen Martha en George thuis van het feestje. En als Martha over George heen hangt verstrengelen hun handen zich. Maar uit het niets – George weet de naam van een film niet – valt Martha tegen haar man uit. Hard, bits. Hij was zo afwezig op het feest. George verontschuldigt zich dat de bacchanalen van haar vader hem uitputten. Maar zij bijt hem toe: „Als je echt zou bestaan, zou ik me van je laten scheiden.”

Dat eerste moment van verbondenheid tussen de echtelieden is cruciaal, want het houdt je nieuwsgierig naar het hoe en waarom van het slopende gevecht dat volgt. In Wie is er bang voor Virgina Woolf?, de eindeloos vaak opgevoerde en eindeloos intrigerende toneelklassieker uit 1962 is de destructie van het huwelijk totaal. Auteur Edward Albee leidt de toeschouwer binnen in een ruïne van verloren levens en gestokte ambities. Slechts een geheim pact tussen Martha en George, dat hun grootste verlies dragelijk moet maken, stut nog hun relatie. Als Martha dat pact doorbreekt, slaat George meedogenloos terug.

Auteur Edward Albee leidt de toeschouwer binnen in een ruïne van verloren levens en gestokte ambities

Tot op het bot gaan, is niet genoeg, zoals George zegt. Het merg moet er ook aan geloven. George en Martha krijgen die nacht nog bezoek van Nick en Honey, een jong echtpaar, en voor dat publiek voeren ze hun oorlogsdans tot een bitter einde. In deze enerverende versie van het stuk is dat gevecht ook een terugkerend ritueel, benadrukt Johan Doesburg in zijn regie. Hun relatie hangt aaneen van eindeloos geoefende, verwrongen verwijten. Martha schiet haar gifpijlen af, George pareert geroutineerd.

Warre Borgmans speelt deze George met overtuigende rust als een man van gummi en een ziel van teflon. Martha smijt hem in het gezicht mislukt te zijn. Zij, dochter van het hoofd van de universiteit, trouwde een man die geen carrière wist te maken. Zijn verweer na dit rondje ‘Verneder de Gastheer’ is dat hij de avond superieur leidt naar de rondes ‘Pak de gastvrouw’ en ‘Grijp de gasten’. Dan moet de definitieve afrekening met Martha nog volgen.

De trailer van Wie is er bang voor Virginia Woolf?

De rol van Martha is voor oudere actrices wat Hamlet is voor jonge acteurs: veeleisend, rijk en dus een kans om te schitteren. Carine Crutzen is uitstekend als dronken en gestaalde cynicus, zonder groots te worden. Haar Martha is heerlijk grenzeloos. Ze fleemt pesterig ‘djorzieborzie’ tegen haar man en manipuleert Nick. Met kortaf geblafte zinnetjes brengt ze George klap op klap toe. En haar timing is zo precies dat haar bloeddorst ook geestig uitpakt.

Met Nick en Honey, de gasten die een spiegel wordt voorgehouden, schreef Albee ook bijzondere bijrollen. Het is genieten van Yara Alink als het eendje Honey, dat iedereen ongemakkelijk maakt als ze wat zegt. Dragan Bakema heeft het moeilijk met de veranderingen die zijn Nick ondergaat. Aangevallen door de gastheer, verleid door de gastvrouw, zijn integriteit betwist en zijn vertrouwen beschaamd, terwijl hij zich pion weet in een groter drama. Dat is veel om te verwerken. De huilbui waarin dat culmineert doet ongeloofwaardig aan.

Geen zwakte

Wat gaandeweg de spanning van de echtelijke oorlog ondergraaft, is dat Borgmans en Crutzen geen zwakte tonen. Hun taal is dik van desillusie, maar ze onthullen geen glimp van de wanhoop en pijn die daaraan ten grondslag ligt. Dat kan een regiekeuze zijn, om de ingesleten patronen van een verdoemd huwelijk te etaleren, maar het maakt hun virtuoze verbale venijn minder gelaagd en indringend dan zou kunnen.

Doesburg bewaart die emotie voor de allerlaatste scènes. Eerst erkent Martha tegenover Nick dat ze niet gelukkig wil zijn, maar wel gelukkig wil zijn: een tegenspraak die haar leven en houding karakteriseert. Ze treurt om George, die het geheim dat ze samen koesteren om zeep heeft geholpen. Nu is alles kapot.

Hun gezamenlijk verdriet levert een sterk slotbeeld op, waarbij hun handen zich opnieuw verstrengelen. Misschien zijn ze wel beter af zonder hun geheim. Maar voor de toeschouwer komt die terugkeer naar intimiteit te laat om nog diep ontroerd te raken.