Column

Red onze cultuur!

‘Hou nou toch op, meneer Rutte!” Een onthullend momentje deze week, toen Tijs van den Brink in het radioprogramma Dit is de dag onze minister-president tackelde over het bedreigde paasei. Het ging weer eens over de sluipende culturele onteigening die in ons waanzinnig gave landje zou plaatsvinden. „Mensen vragen zich af: mag ik dan geen Kerst meer vieren? Mag ik dan niet meer voor Zwarte Piet zijn?”

Daar heerst groot „ongemak” over, aldus Rutte, al helemaal wanneer de NOS, „die van ons allemaal is” zijn relaties slechts „prettige feestdagen” wenst. „Wat ik niet wil, is dat mensen die in dit land wonen en zich thuis voelen bij deze tradities, het gevoel krijgen dat ze ouderwets zijn, of dat ze onvoldoende respect hebben voor andere geloven als ze hechten aan hun tradities. En dat gevoel bekruipt me soms als er discussies zijn over Zwarte Piet, over Kerst en over Pasen.”

Komt Rutte op voor mensen met zulke gevoelens – of moedigt hij ze aan? Dat er discussie is over Zwarte Piet ontgaat niemand – al heeft dat niets met geloof te maken. Over Kerst en Pasen kan ik me geen maatschappelijke discussies herinneren, alleen een paar door politici opgeklopte incidenten. De NOS verstuurde vorig jaar ook gewoon een cultureel correcte Kerstkaart – dat weet Rutte heel goed.

Maar het Hollandse levensgevoel staat tegenwoordig steeds meer in het teken van miskenning – wat ik heb, wil de ander me afnemen, wat ik wil vieren, wil de ander verpesten, wat ik vertrouwd vind, wil de ander wegvagen. Welke politicus kan de verleiding weerstaan om dat vuurtje op te stoken?

Onmiskenbaar hebben globalisering en immigratie de binding tussen burgers de afgelopen eeuw onderling verzwakt, waardoor onbekendheid het onbehagen heeft laten groeien. Een effect daarvan is verharding van identiteiten, omdat men zich in de publieke ruimte niet langer gezien voelt, niet erkend, en vooral miskend.

Als politicus kun je twee dingen doen: dat onbehagen adresseren en proberen in goede banen te leiden en je inzetten om nieuwe maatschappelijke samenhang te bevorderen. Bedding is belangrijk. Of eindeloos de gevoelens van miskenning bevestigen, inzetten op een gefrustreerd gemeenschapsdenken – we hadden het gezellig, tot dat die anderen het kwamen verpesten. De samenleving wordt er niet aangenamer op, maar het levert wel stemmen op.

Ja, het is verkiezingstijd, maar inmiddels is het zwelgen in miskenning leidend principe geworden – deze week nog opgestookt door Denk-politicus Kuzu, die taalproblemen in het ziekenhuis geniepig omboog tot de suggestie dat de levens van allochtone Nederlanders er minder toe doen in Nederlandse ziekenhuizen. Altijd moeten ze ons hebben. Haat is ook een bindmiddel.

Inmiddels wordt ons idee van Nederlandse cultuur gereduceerd tot een platte karikatuur. VNL-politicus Jan Roos in Metro: „Het principe is: je doet in Nederland mee op z’n Nederlands, en anders ga je weg. Je hoeft niet verplicht klompen te dragen, maar je moet wel weten dat je in Nederland te maken hebt met de Nederlandse cultuur. En als je daar moeite mee hebt, dan heb jij een probleem, en niet Nederland. We moeten ophouden met cultuurrelativisme, en ons steeds aanpassen. Of jij past je aan, of je gaat naar een land waar je je wel thuisvoelt.”

Klompen?

Dat lijkt me een probleem voor zoveel bezorgde burgers die zeggen op te komen voor de Nederlandse cultuur: dat zich in het hart van wat ze willen verdedigen tegen mensen die ze niet als Nederlander zien, een gapende leegte bevindt.

Een Vlaams blad vroeg mij eens naar de cultuur-opvatting van Geert Wilders; in Vlaanderen, net als in Frankrijk, koestert ultrarechts geen opzichtige haat tegen alle kunsten als zodanig. Ik wilde Wilders graag recht doen, maar ik kwam niet verder dan de Smurfen, de Efteling en Kim Holland. De waarheid is dat politici als hij het grootste deel van die rijke Nederlandse cultuur juist als de vijand zien.

Als je heel de veelzijdige, gelaagde, creatieve, speelse, intellectuele en volkse, subtiele en brutale en gemengde Nederlandse cultuur terugbrengt tot een bedreigd paasei, een onvolkomen kerstkaart en de schmink op het gezicht van Zwarte Piet, dan heb je het niet over cultuur als noodzakelijke bedding, maar over cultuur als benarde veste. Dan heb je het eigenlijk helemaal niet over cultuur, maar enkel over een stok om een hond mee te slaan.

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plek