Pionier in het wetenschappelijke stotteronderzoek

Zijn interesse in stotteren dankte Helbert Damsté aan een jeugdvriendje. Vanaf zijn geboorte tot zijn kleutertijd woonde hij met zijn ouders in Indonesië, maar toen het gezin naar Drenthe verhuisde kreeg hij een stotterende klasgenoot. Toen al vroeg hij zich af wat de oorzaak zou kunnen zijn. Die interesse kwam op latere leeftijd terug in baanbrekend onderzoek. Damsté overleed op 3 februari in Zeist, op 92-jarige leeftijd.

Bert Bast, voorzitter van de Nederlandse Federatie Stottertherapie, leerde hem 55 jaar geleden kennen. „Net als ongeveer mijn hele familie stotterde ik, maar mijn moeder had gehoord dat er iets nieuws was – en dat Damsté daar de voorman van was.” Die nieuwe aanpak richtte zich op ademhaling en ontspanning en was ontwikkeld door het logopedistenechtpaar Ton en Theo Schoenaker, en opgepikt door Damsté, hoogleraar foniatrie bij het Academisch Ziekenhuis in Utrecht. Er was nog geen wetenschappelijke belangstelling voor stotteren. Bast: „Mensen dachten: het gaat vanzelf wel over en je kan er eigenlijk ook niets aan doen.” Damsté werd een voortrekker in het wetenschappelijk onderzoek naar stotteren. Hij zorgde dat de diagnostiek en therapie verbeterd werden en schreef het boek Stotteren, een studie van onvrijwillig en vrijwillig gedrag. Velen kwamen dankzij hem en de Schoenakers van het stotteren af.

Damsté en zijn vrouw Tiete Terpstra zetten zich hun hele leven in voor het ontwikkelen van het vakgebied foniatrie en logopedie. Eind jaren vijftig maakten ze al rondreizen door Europa en de Verenigde Staten langs foniatrieafdelingen, waar onderzoek werd gedaan naar de behandeling van stemafwijkingen. Van Oxford tot Parijs, van New York tot Miami: overal gaven ze cursussen in ‘slokdarmspraak’ voor mensen bij wie het strottenhoofd was verwijderd na een hoofd-halstumor. De revalidatie na zo’n ‘laryngectomie’ was het onderwerp van Damstés proefschrift geweest en bleef zijn interesse houden. Hij ontwikkelde onder andere zwemsnorkels voor mensen die een laryngectomie hadden ondergaan.

In februari 2002 werd het Damsté-Terpstra Fonds voor praktische en preventieve logopedie opgericht, waar logopedisten een subsidieaanvraag kunnen indienen voor projecten en artikelen. Tot anderhalve week voor zijn overlijden was Damsté aanwezig bij de bestuursvergaderingen.