Column Rosanne Hertzberger

Kritiek op wetenschap is prima, maar hou je wel aan de feiten

De column van Rosanne Hertzberger (NRC 18/2) over de brief van de rectores over de vrijheid van wetenschapsbeoefening (NRC 17/2) bevat een onbegrijpelijke sneer naar de rede van prof. Cleveringa in november 1940. Die rede zou volgens haar slechts bestaan hebben „uit één lange opsomming van alle geniale ideeën en schrijfsels van die (ontslagen Joodse) hoogleraren”. Zij voert de rede aan als bewijs dat „wetenschap nu eenmaal het belangrijkste op aarde” wordt geacht. Niets is minder waar, voor Cleveringa noch voor hedendaagse wetenschapsbeoefenaren. Zij heeft zich duidelijk niet op de hoogte gesteld van het vaste gebruik in het interbellum dat bij een afscheid van een hoogleraar de decaan een, vaak droge en saaie, opsomming gaf van het wetenschappelijk werk van de scheidende pensionaris (zie Van Holk en Schöffer 1983, pag. 5). Maar nu was het afscheid van prof. Eduard Meijers en anderen gedwongen en een dictatoriale inmenging in de vrijheid van wetenschap; en tegelijk een onrechtmatige discriminatie op grond van ras en rassenwaan. Een afscheid was Meijers door de bezetter niet gegund. Cleveringa’s moed bestond ten eerste uit het feit dat hij Meijers wél het gebruikelijke afscheid gaf, met inderdaad een fraaie, maar saaie opsomming van alle boeken en artikelen over Ligurisch erfrecht en andere rechten, etc. etc. Ten tweede volgde direct daarna een van de allereerste openlijke protesten tegen de onrechtmatige en discriminerende bezettingsmaatregelen die in strijd waren met het door Duitsland ondertekende internationale verdrag, het Landoorlogsreglement van 1907. Hij protesteerde dus niet omdat in de woorden van Hertzberger „het kennelijk makkelijker is om rechten van artsen en wetenschappers te verdedigen dan van het gewone klootjesvolk”, maar omdat Cleveringa haarfijn aanvoelde en voorspelde dat de dictatoriale aantasting van het fundamentele recht van ieder mens om te bestaan meestal begint bij en gepaard gaat met de aantasting van andere vrijheden, zoals die van de vrije wetenschapsbeoefening en vrijheid van drukpers, denken en spreken. Die waakzaamheid sprak uit de brief van de rectores, zoals die ook blijkt uit de recente brief van 51 presidenten van de belangrijkste Amerikaanse Universiteiten (The New York Review of Books, 2017 nr. 4, pag. 41). Kritiek op hedendaagse wetenschap van de NRC-columniste is prima, zolang ze zich aan de historische feiten houdt en afziet van balorige en al te gemakkelijke geschiedvervalsing.


Em. hoogleraar UvA

Correcties/aanvullingen

Directeur

In het artikel 6,75 hectare is genoeg voor alle Nederlandse wiet (23/2, pagina 3) wordt Ruud Paauwe voorzitter genoemd van LTO Glaskracht Nederland. Hij is directeur.

Niet langer uitkering

Op de foto bij het artikel Wel bijstand, niet solliciteren: Utrecht heeft de primeur (21/2, pagina E5) staat de heer Pieter Wondergem afgebeeld, die echter niet langer een uitkering ontvangt.

Wondergem richt zich tegenwoordig op het duurzaam vergroenen van publieke ruimten, zie www.powergardenharmelen.nl