Opinie

Boekenstreaming levert McProza op

Deze week begon een nieuwe online dienst: all-you-can-read voor tien euro. De beloofde panacee voor de boekenbranche is het niet, schrijft .

Sinds deze week biedt het Canadese bedrijf Kobo samen met Bol.com een abonnementsmodel voor e-boeken, waarbij klanten voor tien euro per maand onbeperkt kunnen lezen. Daarmee is wat vaak de ‘Netflix’ of ‘Spotify’ voor lezers wordt genoemd een soort van feit. Voorstanders zien het als de oplossing voor zo’n beetje alle malheur die het boekenvak op dit moment teistert: afnemende verkopen, toenemende piraterij en een groeiende schare aan ontevreden auteurs die geconfronteerd worden met teruglopende inkomsten uit royalties.

Ooit op een feestje met z’n allen op een poëziebundel gedanst?

Maar is dit werkelijk de panacee voor de boekenbranche? Vermoedelijk niet. Natuurlijk, je kunt vrij makkelijk allerhande e-books in een database zetten en ze tegen een vast bedrag aanbieden, maar de vergelijking met muziek of films is op z’n minst gemakzuchtig. Ooit op een feestje met z’n allen op een poëziebundel gedanst? Romans lezen is een zaak van concentratie, verstilling en rust, niet van even snel en gehaast een stukkie tot je nemen. Films of series kijken kún je in je eentje, maar net zo makkelijk, en soms vaak beter, in gezelschap. Hetzelfde geldt ook voor muziek. Het is dus nog maar de vraag of lezen als activiteit zich wel leent voor een onbeperkt digitaal buffet-model. En zoals bij alle onbeperkte buffetten gebruikelijk is, wordt er vaak te veel opgeschept en uiteindelijk weinig genuttigd, laat staan genoten.

Misschien ben ik een cultuurpessimist en valt het allemaal reuze mee. Wat echter niet meevalt, is de rol die in dit model voor de auteur is weggelegd. Want die wordt er zeker niet beter van.

Het afrekenmodel van de streamingdienst is dermate ondoorzichtig dat uitgevers nauwelijks kunnen vertellen wat een auteur per gelezen boek overhoudt. Varieert van ‘enkele centen’ tot ‘enkele dubbeltjes’, afhankelijk van onder andere het aantal abonnees, de prijs van het e-book, het aantal verkopen van het e-book in de voorafgaande twaalf maanden en de reputatie en onderhandelingvaardigheden van de auteur.

Hoe dan ook, de vergoeding staat in geen verhouding tot wat gebruikelijk is, en al helemaal niet in verhouding tot wat Bol.com en Kobo er aan overhouden.

En, alsof het nog niet erg genoeg is, de teller gaat pas lopen als een abonnee een boek voor meer dan 20 procent heeft gelezen. Dat is toch een beetje als bij de bakker snel vier sneetjes naar binnen werken en dan weigeren om voor het hele brood te betalen. ‘Ja, maar, het is goed voor je brand, je bouwt er een loyale following mee op!”, hoor je dan.

Als dat zo is, is het verstandiger en lucratiever om je e-books gratis weg te geven en lezingen in lokale bibliotheken of boekhandels te verzorgen. Dat levert op een avondje meer op dan pakweg een paar duizend streamende Bol.com klanten per jaar, en niet alleen in financiële zin.

Wat interessant is, juist voor u als lezer, is dat Kobo/Bol.com exact bijhoudt welke e-books u leest, en hoe lang. Dat is immers de grondslag voor de vergoeding aan de uitgever/auteur. Maar dat is nog maar het begin. De passages die u op uw e-reader markeert of annoteert, omdat ze u raakten, ontroerden of misschien wel irriteerden: Bol.com leest over uw schouder mee en legt zo stiekem een enorme schat aan data aan die op alle mogelijke manieren opnieuw geëxploiteerd kan worden. Zoals Facebook en Google ons geleerd hebben:de eigenaar van de data wint de pot.

Zoals Facebook en Google ons geleerd hebben:de eigenaar van de data wint de pot.

Want wat gebeurt er vervolgens met die informatie? Wordt die gedeeld met derden? Krijgt u na het lezen van een roman over ongedierte een aanbieding voor een Prioderm-kuur van Etos (dat net als Bol.com tot het Ahold-concern behoort)? En deelt de auteur dan mee in de opbrengst? Die kans is klein. En bovendien: wie controleert die gegevens? Alweer een vraag waar uitgevers nog geen sluitend antwoord op hebben.

Ander scenario: de redacteur die niet langer op basis van smaak, kennis en ervaring, maar gevoed door datagedreven leesgedrag scènes schrapt, personages omkat of hoofdstukken verwijdert.

Vergezocht?

In een interview met MediaFacts, een site voor uitgeefprofessionals kijkt de nieuwe directeur, Patrick Swart van uitgeefconcern WPG (o.a. Thomas Rap, Manteau, De Bezige Bij), likkebaardend uit naar de mogelijkheid om data-gedreven bestsellers te bakken: „Kijken we naar data-analyse, dan valt daarmee onder meer in de boekenwereld veel winst te behalen. Je kunt op basis van data bijvoorbeeld een worst seller predictor inbouwen: de daarvoor benodigde algoritmes zijn inmiddels beschikbaar; het enige dat je er verder bij nodig hebt is een goede database voor boekanalyses.”

Worst seller predictor, zeg die woorden een paar keer hardop en stel je de uitgever voor, draaiend aan de knoppen van z’n editorial dashboard met Key Performance Indicators, ‘sturend’ op korte termijn winstgevendheid en shareholdervalue. En de auteur resteert een bestaan als gedresseerde letterknecht, die op afroep en voor een habbekrats content uit- en afscheidt.

McProza, gedicteerd door algoritmes en types met een MBA.

Een beangstigende gedachte: als die voorspelmachine vijftien jaar geleden had bestaan, dan gaf Jan Siebelink nu nog steeds Franse les op een middelbare school in Ede.

Zoals de muziekindustrie zich heeft laten dresseren en ringeloren door Spotify en iTunes, die artiesten afschepen met minder dan een fooi, zo gooien uitgevers door mee te werken aan streaming hun kroonjuwelen te grabbel. Totdat duidelijk is wat er met de data gebeurt, hoe de privacy van de lezer gewaarborgd wordt en hoe auteurs een fatsoenlijke vergoeding krijgen voor hun werk, is in zee gaan met streamingpartijen strategisch de onverstandigste zet die uitgevers en auteurs kunnen doen.