Zelfstandige (m/v) zoekt partij

Stemmen

Beleid rond zzp’ers is een complex thema voor politieke partijen. Het ZZP Kieskompas heeft alle standpunten verzameld.

Foto iStock

Voor een doelgroep van ruim één miljoen kiezers staat er eigenlijk maar weinig over zzp’ers in de verkiezingsprogramma’s, vindt politicoloog André Krouwel, bedenker van het Kieskompas. Twee maanden lang heeft Kieskompas politieke partijen daarom „gek gemaakt” en „doorgezaagd” over zzp-thema’s. Alle verzamelde standpunten komen terug in eenentwintig stellingen in het eerste online ZZP Kieskompas, dat zaterdag op de site ZZPKiest.nu wordt gelanceerd.

Het ZZP Kieskompas is een initiatief van ondernemer Henk Wesselo, oud-voorzitter van FNV Zelfstandigen, en Hugo-Jan Ruts van kennisplatform ZIPconomy. Het is financieel ondersteund door vier grote belangenorganisaties, waaronder FNV Zelfstandigen en ZZP Nederland, plus enkele marktpartijen. „Maar het is zeker geen belangensite”, wil Wesselo benadrukken. „Het Kieskompas zegt niet wat je moet vinden als zzp’er of ‘kijk, schande wat ze ons nu weer willen opleggen’.”

Alle partijen met kans op één of meer zetels wilden meewerken aan het ZZP Kieskompas, behalve drie: 50Plus, de Partij voor de Dieren en de PVV. „Dat de PVV hoog in de peilingen staat, maar wegduikt op een onderwerp wat mensen het belangrijkst vinden – hun portemonnee – is raar”, vindt Krouwel. „Onder hun rechtse kiezers zullen ook heel wat ondernemers zitten.”

Kloof op de arbeidsmarkt

De partijen die wel meewerkten, zijn in hun verkiezingsprogramma’s ook niet heel concreet over zzp’ers, zegt Wesselo. „De meeste onderscheiden zich wel op accenten: wij zijn de partij voor de arme zzp’er of juist voor de ondernemer. Bijna alle partijen benoemen ook de kloof op de arbeidsmarkt. Ze hebben het allemaal over de flexibilisering, en gooien dan ten onrechte zelfstandig ondernemers op één hoop met flexwerkers. Maar over de oplossingen blijven de verkiezingsprogramma’s nogal abstract. Daarom hebben we die op de site en in het Kieskompas veel concreter gemaakt.”

Stellingen uit het ZZP Kieskompas. Illustratie NRC Studio

Er liggen nogal wat vraagstukken op tafel. Het huidige kabinet VVD-PvdA was ideologisch te verdeeld en heeft het thema zzp’ers doorgeschoven. Veel kleine zzp’ers verdienen te weinig om zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid en pensioen op te bouwen. De aanpak van schijnzelfstandigheid is gestrand door de mislukte invoering van ‘modelcontracten’ met de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties). Ook beperking van de fiscale zelfstandigenaftrek (7.280 euro per zzp’er) is een politiek thema. Er zijn meerdere redenen waarom partijen over zzp’ers geen uitgewerkte standpunten hebben, zegt Wesselo.

„Ten eerste: het is buitengewoon complex. De zzp’er is een juridische, fiscale en sociale entiteit. Je kunt bijna niet aan één aspect sleutelen.” Krouwel: „Het is ook een heel diverse groep: een deel is aan de onderkant van de arbeidsmarkt in het zzp-schap gedwongen, een ander deel bestaat uit succesvolle ondernemers. Daardoor is een duidelijke aanpak voor veel partijen blijkbaar te moeilijk.” Wesselo: Ook willen partijen ruimte houden om na de verkiezingen samen tot een oplossing te komen. Ze willen nog kunnen onderhandelen.”

Een concrete oplossing voor het debacle met de Wet DBA geven de meeste partijen niet, zegt Wesselo. Omdat bedrijven onzeker waren of ze ‘hun’ zzp’ers niet als verkapte werknemers inhuurden, is de handhaving van de nieuwe modelcontracten uitgesteld tot 2018.

Stempeltje voor zzp’ers

„Iedereen is het erover eens dat de huidige wet niet werkt, maar er zitten veel nuances in. Sommige partijen zeggen: we kunnen niet terug naar de vroegere VAR-verklaring. Anderen zeggen: we moeten wel totdat er wat beters is. D66 is de enige partij die pleit voor een zelfstandigheidsverklaring, een soort stempeltje voor zzp’ers waarmee verdere controle niet meer nodig is.” Waar beiden in ieder geval hervormingen verwachten, is rond de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers.

Krouwel: „Daar moet iets gebeuren, anders krijgen we op lange termijn problemen.” Wesselo: „Ook al lopen de meningen nog uiteen.” Zo willen CDA, PvdA en ChristenUnie allen een verplichte basisverzekering voor alle werkenden, maar net iets anders. D66 wil ook een collectieve verzekering (maar niet verplicht) en de VVD vindt het een vrijwillige keuze voor de ondernemer.

Stellingen uit het ZZP Kieskompas. Illustratie NRC Studio

Het verst gaat GroenLinks, dat voor zzp’ers een gratis collectieve verzekering wil, door afschaffing van de MKB-winstvrijstelling: een fiscaal voordeel voor ondernemers van 1,8 miljard euro. GroenLinks wil zo de kleine zzp’er beschermen, maar raakt wel een grote groep andere ondernemers, zegt Wesselo: „Toch een forse ingreep die in het partijprogramma summier was beschreven als een ‘aanpassing van de fiscale faciliteiten’.”

Ook opmerkelijk: bijna alle partijen in het Kieskompas zijn het erover eens dat zzp’ers in kwetsbare sectoren collectief moeten kunnen onderhandelen over hun tarieven. Ook hier ontbreekt een nadere uitwerking, zegt Wesselo. „Hoe zorg je dat de goede partijen dan bij elkaar zitten om te onderhandelen? En wie stelt vast wat kwetsbare sectoren zijn? Moeten er dan minimumtarieven voor zzp’ers komen?”

Boer is ook zelfstandige

Waar alle partijen meer aandacht aan zouden moeten besteden, is een juridische definitie van de zzp’er, vindt Wesselo: „We zetten nu iedereen onder dezelfde paraplu. Als ik aan partijen vraag: goh, je wilt dat zzp’ers verplicht pensioen opbouwen? Maar geldt dat dan bijvoorbeeld ook voor een boer? Die is ook zelfstandige, maar verkoopt na een leven hard werken zijn boerderij en heeft zo zijn pensioen. Dus hoe maak je in de discussie onderscheid tussen een boer, een ICT-consultant en een thuiszorgmedewerkster die twee dagen per week als zzp’er werkt?”