‘Wie wil straks met wie’ hoogtepunt van radiodebat

De afwezigheid van Wilders en de opzet in drietallen hielden het radiodebat beleefd en constructief. Op links won Asscher het van Klaver.

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher schudt de hand van Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens het Radio 1-lijsttrekkersdebat in Nieuwspoort. Foto ANP / Remko de Waal

Mark Rutte (VVD) wil na de verkiezingen het liefste regeren met CDA en D66. Jesse Klaver (GroenLinks) kiest voor de SP, net als Henk Krol (50Plus). Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Kees van der Staaij (SGP) kiezen natuurlijk voor elkaar en Sybrand van Haersma Buma (CDA). Al wilde de CDA-leider zelf niet kiezen, net zomin als Alexander Pechtold (D66).

Het was dit laatste vragenrondje over favoriete coalitiepartners dat eigenlijk het meeste zei, in het Radio 1-debat vrijdag in Den Haag. Verder voelde het eerste echte treffen van de lijsttrekkers, op Geert Wilders (PVV) na, als een rondje warmdraaien voor de televisiedebatten later in de campagne. Er waren meningsverschillen, zeker, maar het bleef beleefd en constructief.

GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver.
Foto David van Dam
CDA-leider Sybrand Buma.
Foto David van Dam
50Plus-lijsttrekker Henk Krol.
Foto David van Dam

Foto’s David van Dam

Dat kwam ook door de opzet van het debat. De negen lijsttrekkers debatteerden achter elkaar in drie groepjes van drie, die door loting waren samengesteld. Het gevolg was dat ideologische tegenstanders vaak niet bij elkaar zaten. Rutte ontliep zo zijn belangrijkste uitdagers uit het midden, Sybrand van Haersma Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66).

Rutte probeert premierskaart te spelen

Voor Rutte was dit het eerste lijsttrekkersdebat. Eerdere confrontaties ging hij uit de weg en ook zondagavond bij RTL is hij er niet. Rutte probeerde het debat vooral als premier te voeren, sprak over „mijn ervaring” van de afgelopen jaren. Sprankelend was het niet. Toen SGP-leider Kees van der Staaij hem aansprak op het, in zijn ogen, lage bedrag dat de VVD investeert in defensie, had Rutte het zowaar eventjes moeilijk. „Ik dacht, de VVD moet een rekenfout gemaakt hebben,” zei Van der Staaij. „Die 1 miljard investeringen voor vier jaar, dat zal toch per jaar zijn?”

Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte.
Foto David van Dam
Lijsttrekker Alexander Pechtold van D66.
Foto: David van Dam
PvdA-leider Lodewijk Asscher
Foto David van Dam

Foto’s David van Dam

CDA’er Buma was eigenlijk de enige die begon over de normen en waarden, en vooral het verval daarvan. Dat blijkt, zo zei Buma, uit „gescheld op internet, Marokkaanse jongeren die oude vrouwen treiteren, de leraar die het respect niet meer krijgt dat hij verdient”. Dit verhaal valt vast goed bij een deel van het electoraat, al klonk Buma wel wat erg somber en apocalyptisch. Toen de CDA-leider met zijn plan voor een verplichte maatschappelijke dienstplicht voor jongeren, speelde Pechtold – die juist campagne voert met een optimistisch verhaal - daar handig op in. „Laten we nou niet doen alsof alle jongeren in Nederland niet deugen.”

Hard en persoonlijk werd het nergens, dat kwam ongetwijfeld doordat Wilders ontbrak als grofgebekte uitdager van de gevestigde orde. Het vileinste was nog het debatje tussen Krol, Klaver en Lodewijk Asscher (PvdA). De 50Plus-leider beleefde een desastreus einde van een desastreuse week: hij stuntelde opnieuw met cijfers en was het mikpunt van spot.

SP-lijsttrekker Emile Roemer.
Foto David van Dam
Kees van der Staaij
van de SGP.

Foto David van Dam
Gert Jan Segers van de ChristenUnie.
Foto David van Dam

Foto’s David van Dam

Asscher over Klaver: tikje arrogant

PvdA en GroenLinks waren het inhoudelijk grotendeels eens, over het tegengaan van oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt en het flexibel maken van de AOW-leeftijd. Maar een opzetje van Klaver liep niet zoals gepland. Hij wilde Asscher verleiden tot een toezegging over een linkse coalitie zonder de VVD. „Geeft u mij nou een hand.” Maar Asscher weigerde en noemde Klavers voorstel „een tikje arrogant”. En hij viel Klaver aan op diens zwakke plek: het verwijt dat de GroenLinks-campagne vooral veel vorm en sfeer is. „U bent vooral bezig met strategietjes. Wat de inhoud betreft heb ik op GroenLinks nog te weinig vat.”

Het lukte Klaver, die nogal nerveus overkwam, in dit debat niet om zijn favorietenrol op links waar te maken. Roemer van de SP viel niet tegen en bleef overeind tegen Rutte. En Asscher liet ondanks zijn moeilijke positie zien dat hij zijn tegenstanders op beleefde wijze kan ontregelen. Toen hij kort na zijn botsinkje met Klaver de vraag kreeg over zijn favoriete coalitiepartner, antwoordde hij met een grote glimlach: „Na vandaag weet ik het zeker. GroenLinks.”