Uitgroeispray? Ja! Politiek? Nee, jakkes!

De stemming

Op de Huishoudbeurs in Amsterdam praten mensen liever niet over politiek. Als ze het doen gaat het over verbroken beloften.

Beeld: Olivier Middendorp

Vrijdagochtend tien uur staat er vier kilometer file op de A10 rond Amsterdam. Elke dag om elf uur gaat ingang K van congrescentrum RAI open en stromen tienduizenden mensen naar binnen.

Links: Patricia Wolters, rechts: Tilly Meijers (dochter en moeder). Olivier Middendorp

Deze week gingen we niet op zoek naar een bepaalde politieke voorkeur of een specifieke situatie. We gingen niet naar een gemeente of een buurt waar we die voorkeur of situatie verwachtten aan te treffen. Deze week gingen we naar een plek waar heel Nederland even bijeenkwam, de Huishoudbeurs. Een kleine 250.000 mensen – vrijwel uitsluitend vrouwen, veel moeders en dochters, vrijwel allemaal wit – lopen in negen dagen langs de stands voor ‘blije voeten’ (met ijsgel!) of uitgroeispray (in 3 seconden!).

Dit is niet de meest vanzelfsprekende plek om over de verkiezingen te beginnen, zo blijkt als we er een paar dagen mensen aanspreken. De vrouw die haar tong uitsteekt in een jakkes-gebaar nadat ze de woorden ‘politieke voorkeur’ tot zich heeft laten doordringen, vatte het gevoel aardig samen. De Huishoudbeurs is gezellig, de politiek is niet gezellig.

Van de veertig mensen die we aanspreken, hebben veertien geen zin om hierover te praten. Veertien hebben nog geen keuze bepaald. Vijf weten dat ze niet gaan stemmen, vier stemmen PVV, twee 50+ en één vrouw laat haar man altijd stemmen en hij stemt SGP.

De meesten die wel willen praten, bij een kop koffie en een Italiaanse tosti, beginnen over „verbroken beloften” en hoe verontwaardigd ze daarover zijn. Heel oude beloften soms: „Dat kwartje van Kok, dat vergeet ik niet”, zegt de gepensioneerde mevrouw Hartog uit Balkbrug. Het maakt dat Mieke Jaspers uit ’s-Gravenmoer zegt dat ze „lekker tegendraads” zou stemmen – als ze ging stemmen, maar dat doet ze dus niet.

Wat opvalt bij alle twijfels en gezweef: over een paar partijen zijn de bezoekers heel uitgesproken. De PVV vinden sommigen te extreem. Karin de Broekert, gehandicaptenverzorgster uit Nisse, gaat vooral tégen de PVV stemmen. Waarschijnlijk wordt het SP.

VVD en PvdA – waar sommigen in 2012 nog op hadden gestemd – worden nu door geen van de geïnterviewden ook maar overwogen. „Geen haar op mijn hoofd”, zegt Karins zuster Ada Steketee. Bij de PvdA lijkt dat zelfs nog wat stelliger. „Nee, nee, nee”, zegt Ineke Rolink uit Klazienaveen. „Van opa uit”, stemde de familie – „arbeiders” – altijd PvdA. „Maar de PvdA is niet meer voor arbeiders weggelegd.”

Standhouder Milou Bouter, eigenaar van Bolero cosmetica, die een pertinente voorkeur voor de PVV heeft („en daarvoor voor Pim Fortuyn”) koestert weinig illusies: „Ook Geert Wilders zal zijn beloften niet nakomen.” Tilly Meijers uit Posterholt heeft de laatste twee keer op de PVV gestemd, maar wil ze dat nog wel? „Ik ben ook een beetje bang dat-ie te extreem wordt. De wereld wordt echt hard, met leiders die hun machtspositie misbruiken.” Ze zweeft nog als kiezer.

Dagje vrij

Dit zijn ‘hardwerkende’ Nederlanders; velen van hen hebben (parttime) banen in de zorg of bij supermarkten en andere winkels. Voor de Huishoudbeurs hebben ze een dagje vrij gevraagd bij hun baas. En als ze niet hoefden te werken vandaag, dan hebben ze een dagje vrij genomen van de mantelzorg die ze ook nog doen. Ze bekijken net als tienduizenden anderen leren tassen bij de stand van tasjekopen.nl. Ze staan in de rij voor het gratis foto’s printen bij de drogist. Ze laten in een luie stoel hun rug of schouders masseren met een elektronisch bewegende band. Ze dragen T-shirts met gelukzalige (‘make every day a shining day’ – in glitters), uitdagende (‘forget about the rules’) of gezonde (‘quinoa & kale’) teksten.

Links: Ria van Raamsdonk, rechts: Mieke Jaspers
Links: Karin de Broekert, rechts Ada Steketee

Waar ze zich druk over maken, is de toestand in de zorg, voor ouderen en zieken. Ada Steketee heeft zich in de thuiszorg dertig jaar lang gespecialiseerd in dementie. Wat ziet ze daar? „In de laatste regeerperiode is voor de helft gekort op voorzieningen in de thuiszorg.” Ze trof ineens vervuilde en ondervoede mensen aan onder haar cliënten. Ouderen die werden mishandeld door familieleden of andere mantelzorgers. „Dit zijn misschien excessen, maar vroeger kwam het niet voor.” Er valt niet tegenop te werken met steeds minder medewerkers, daarom heeft Steketee ontslag genomen. „Ik ben blij dat mijn vader en moeder niet meer leven.” Zij aarzelt nog tussen 50+ of ChristenUnie.

Een vrouw uit Arnhem, die alleen even stilstaat om te zeggen dat ze op de PVV gaat stemmen, doet dat niet alleen omdat haar 18 maanden oude zoontje sinds hij op de crèche zit yalla zegt in plaats van hallo, maar vooral omdat de zorgkosten zo hard zijn gestegen. „Je bent een jaar aan het sparen voor fysiotherapie of een kunstgebit.”

Gewend aan welvaart

De Nederlanders, denkt Ada Steketee, kunnen niet wennen aan minder welvaart. Toen haar vader thuiszorg aanvroeg en in een keukentafelgesprek de vraag kreeg „hoeveel kinderen heeft u?”, ontstak hij in woede. „Daar heeft u niets mee te maken. Denkt u echt dat ik mijn kinderen heb opgevoed om bij mij de ramen te zemen?” Dat vindt Ada Steketee wat overdreven. „Het is niet gek dat kinderen een aandeel hebben in de verzorging van hun ouders.”

De Nederlanders kunnen niet wennen aan minder welvaart

Het is wennen aan de nieuwe tijden. Aan je kinderen die met het hoofd omlaag aan tafel zitten: smartphone. Aan de deur die altijd op slot moet: vreemdelingen in het dorp. Aan de eenzaamheid: individualisering. Aan het materialisme dat met de welvaart is meegekomen. „Mijn vader kweekte zijn eigen groente, had zijn eigen fruitbomen. We waren met weinig gelukkig”, zegt Tilly Meijers uit Posterholt. „Hoe komt het toch dat we dat nu niet meer kunnen?”