Dit zijn de factchecks van het eerste grote lijsttrekkersdebat

Tijdens het Radio 1 lijsttrekkersdebat checkten NRC-redacteuren live stellingen die door de lijsttrekkers verkondigd werden.

Lijsttrekkers Mark Rutte, Kees van der Staaij en Emile Roemer tijdens het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat. Foto Remko de Waal/ANP

Vrijdagmiddag vond in Den Haag het Radio 1-lijsttrekkersdebat plaats, het eerste grote debat waarin lijsttrekkers van de politieke partijen met elkaar in discussie gingen. Negen lijsttrekkers namen deel: Mark Rutte (VVD), Emile Roemer (SP), Kees van der Staaij (SGP) Sybrand van Haersma Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Gert-Jan Segers (CU), Lodewijk Asscher (PvdA), Jesse Klaver (GroenLinks) en Henk Krol (50Plus).

Tijdens het debat checkten NRC-redacteuren live stellingen die door de lijsttrekkers verkondigd werden. We checkten er acht, waarvan er vier waar, één grotendeels waar, één grotendeels onwaar, één onwaar en één ongefundeerd waren. Lees alle checks hieronder terug.

Live check

Kees van der Staaij (SGP) - ‘In het tempo van de VVD halen we de Navo-norm voor Defensie als Rutte 108 is’

Deze rekensom maakte Kees van der Staaij niet uit zijn hoofd. De financieel medewerkster van de SGP-fractie had een ingenieus model in Excel gemaakt met de door het CPB voorspelde groei van de economie (de komende vier jaar met 1,7 procent en vanaf 2022 met 2 procent per jaar), gekoppeld aan de investering de VVD voor Defensie overheeft. Dat is 1 miljard in de komende kabinetsperiode, omgerekend 2,85 procent per jaar.

Gesteld dat de VVD dat beleid vasthoudt stijgen de totale Defensie-uitgaven inderdaad heel langzaam naar de Navo-norm van 2 procent. Als er elk jaar 2,85 procent erbij komt wordt dat percentage in 2075 bereikt. Dan gaat het om liefst 44,3 miljard op een bruto binnenlands product van 2.210 miljard. En: in dat jaar zou Mark Rutte inderdaad 108 jaar oud worden.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live check

Jesse Klaver (GroenLinks) - ‘40 procent van de Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse achtergrond voelt zich niet thuis in hun eigen land’

GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver zei dat 40 procent van de Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse achtergrond zich niet thuis voelen in Nederland. Zijn woordvoerder stuurt een WhatsApp-berichtje waarin hij verwijst naar een recent rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Het gaat om de studie ‘Integratie in zicht?’ die het SCP in december publiceerde, gebaseerd op gegevens (tot eind 2015) uit het langlopende onderzoek Survey Integratie Migranten. Het gaat daarin vooral over de vier grootste niet-westerse migrantengroepen: Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders – naast een ‘witte’ controlegroep. Uit elke groep zijn zo’n duizend mensen ondervraagd.

In het onderzoek zegt 60 procent van de Turkse Nederlanders zich thuis te voelen in Nederland. Van de Marokkaanse Nederlanders zegt eveneens 60 procent zich thuis te voelen. Dat is minder dan in voorgaande onderzoeken. In beide groepen voelt 40 procent zich niet thuis in Nederland.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live check

Henk Krol (50Plus) - ‘Ja, 50Plus trekt meer geld uit voor scholing’

Op de vraag of 50Plus meer geld uittrekt voor scholing antwoordde lijsttrekker Henk Krol: ‘Ja, dat vind ik een belangrijk punt.’ Vervolgens sprak hij over eerdere moties of stellingnames van zijn partij in de Tweede Kamer. We zoeken uit of 50Plus werkelijk geld voor scholing en onderwijs heeft gereserveerd in de beleidsvoornemens. In het verkiezingsprogramma staan 14 punten opgesomd over vijf soorten onderwijs, van kleinere klassen op de basisschool tot het helpen van ouderen met internet. In de donderdag verschenen financiële toelichting op het verkiezingsprogramma staan geen begrotingsposten voor onderwijs of scholing genoemd. 50Plus liet het programma niet doorrekenen door het CPB.

Het enige onderwijs gerelateerde punt dat in het eigen financiële plaatje geld kost is het afschaffen van het leenstelsel voor studenten. Dat kost 600 miljoen euro, maar er wordt niet uitgelegd waar dat geld precies naar toe gaat.

Wij beoordelen deze stelling als Ongefundeerd
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live check

Henk Krol - ‘Er zijn 1 miljoen mensen zonder baan’

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn er in Nederland 12,7 miljoen mensen die kunnen werken, de werkzame beroepsbevolking is 8,4 miljoen. Dat betekent dat er 4,3 miljoen mensen zonder baan zijn.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Petra de Koning

Live check

Emile Roemer (SP) - ‘Wij investeren het meest in de binnenlandse veiligheidsketen’

Van alle partijen die hun programma hebben laten doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB), geeft de SP het meeste geld uit aan de binnenlandse veiligheid, zoals de politie en het Openbaar Ministerie, 1,3 miljard euro. Daarna volgen VNL (1 miljard), VVD (700 miljoen) en de SGP (500 miljoen). Van de PVV, die zijn verkiezingsprogramma niet heeft laten doorrekenen, is niet bekend hoeveel geld er naar binnenlandse veiligheid moet gaan. Die partij wil in totaal 2 miljard euro besteden aan Defensie én binnenlandse veiligheid. 50Plus noemt geen cijfers.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Christiaan Pelgrim

Live check

Kees van der Staaij (SGP) - ‘Er moet 5,5 miljard euro bij Defensie om aan de Navo-norm van 2 procent te komen’

Volgens de lopende begroting 2017 is het budget voor Defensie een kleine 8,7 miljard euro. Dat is, op een bruto binnenland product van 709,2 miljard euro, ruim 1,2 procent bbp. Om aan de Navo-norm van 2 procent bbp te voldoen zou het budget voor Defensie moeten oplopen tot 14,2 miljard euro. Het verschil tussen dat bedrag en de huidige 8,7 miljard is inderdaad 5,5 miljard euro.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philp de Witt Wijnen

Live check

Kees van der Staaij (SGP) - ‘De helft van alle legervoertuigen staat stil’

SGP-leider Kees van der Staaij zei zojuist dat van alle legervoertuigen de helft stilstaat. Hij wilde daarmee benadrukken dat er dusdanig is bezuinigd op de krijgsmacht, dat het materiaal het niet meer goed doet.

De uitspraak van de SGP-leider over de voertuigen voert terug op een interview in het AD met vertrekkend commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif, in maart 2016. “Amper de helft van de voertuigen is goed inzetbaar, de rest staat stil of heeft gebreken. Geen wonder: we rijden nog rond met trucks uit de jaren ’90. En onze mensen worden dus geacht daarmee te oefenen”, zegt De Kruif in dat interview.

De Kruif bedoelde niet dat de helft van de voertuigen niet inzetbaar is. Met de helft van de voertuigen is wel iets mis. De Kruif zei daarover dat ze “dan misschien wel [kunnen] rijden, maar is bijvoorbeeld de radio stuk. Geen wonder, wij rijden nog rond met trucks uit de jaren ’90. En die gaan vaker stuk.”

We beoordelen deze stelling als grotendeels onwaar, omdat niet de helft van de voertuigen stilstaat. Wel heeft de voormalig commandant van de landstrijdkrachten gezegd dat met de helft van de voertuigen gebreken zijn.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels onwaar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live check

Mark Rutte (VVD) - ‘De SP vernietigt 322.000 banen in komende 10 jaar’

Premier Rutte verwijst naar het doorrekenrapport van het Centraal Planbureau, Keuzes in Kaart. In tabel 2.1 op pagina 18 staat een overzicht van de macro-economische effecten van de elf doorgerekende verkiezingsprogramma’s .

De werkgelegenheid van de SP daalt volgens het CPB op de lange termijn met 4,6 procent. Volgens het model staat 0,1 procent werkgelegenheid voor 7.000 banen. 46 keer 7.000 is inderdaad 322.000. Het gaat om de lange termijn tot ongeveer in 2030.

Update:
Een SP-medewerker wijst op een nuancering die het CPB achterin het doorrekenrapport hierbij maakt. In het hoofdstuk over ‘enkele specifieke onderwerpen’ staat dat de langetermijneffecten voor structurele werkgelegenheid inderdaad meestal binnen tien jaar optreden. Maar er zijn ook uitzonderingen op deze vuistregel, namelijk maatregelen met een zogeheten ,,lang ingroeipad” zoals ,,aanpassingen in de AOW-leeftijd”. Dat betekent dat er bij de SP wel zoveel banen verloren gaan als Rutte zei, maar niet in de komende 10 jaar.

We passen het oordeel daarom aan van ‘waar’ naar ‘grotendeels waar’.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen