Discussie over erfpacht is politieker dan ooit

Erfpacht

De nieuwe erfpachtregeling leidt tot veel onrust. Wethouder Van der Burg staat voor een lastige taak. De kritiek neemt toe en hij dreigt de controle kwijt te raken.

ANP / Koen van Weel

Reacties had wethouder Eric van der Burg (VVD, Grondzaken) waarschijnlijk wel verwacht toen hij zijn erfpachtplannen voor inspraak vrijgaf. Maar zóveel? De wethouder kreeg afgelopen maand meer dan 5.000 kritische reacties op de overstapregeling die hij in januari voorstelde. Op een betoging bij het gemeentehuis tegen de nieuwe plannen kwamen meer dan 500 boze erfpachters. Van der Burg reageerde met de toezegging tot kleine aanpassingen. Een uitgebreide reactie volgt later. Het is de vraag of dat genoeg is om de onrust over het nieuwe erfpachtstelsel te doen afnemen.

Om een nieuw eeuwigdurend erfpachtstelsel tot een succes te maken moeten erfpachters worden verleid om over te stappen. Begin januari maakte het college de geplande overstapregeling bekend en gaf het een rekentool vrij, waarmee erfpachters hun individuele kosten konden uitrekenen na overstap naar het nieuwe systeem. Huiseigenaren gaven massaal aan niet te willen overstappen.

De kritiek groeide vervolgens hard en snel. SEBA en andere erfpachtersverenigingen komen al ruim een jaar met forse kritiek, maar nu keren ook de Vereniging Eigen Huis en de Makelaarsvereniging Amsterdam zich tegen de plannen. D66 en VVD, de coalitiepartners, maken zich zorgen over de effecten en betaalbaarheid.

De kritiek groeide hard en snel

Wethouder Eric Van der Burg moest dan ook wel in beweging komen en gaf alvast twee kleine aanpassingen cadeau. Het College gaat onderzoeken hoe het erfpachters meer bedenktijd kan geven om over te stappen, met behoud van korting. Dit moet het beeld van een gedwongen, haastige overstap doen kantelen. Daarnaast krijgen erfpachters waarvan de WOZ-waarde in 2015 lager was dan in 2014 compensatie. In de huidige plannen kregen mensen die dit jaar overstappen namelijk een kleine korting, omdat de gemeente in hun berekeningen de veelal lagere WOZ-waarde van 2014 wilde gebruiken. Een beperkt aantal erfpachters zag echter de WOZ-waarde dalen in 2015 en kregen daarmee geen voordeel. Zij mogen die WOZ-waarde van 2015 pakken.

Aanpassingen zijn ‘cosmetisch’

Voor erfpachter Liesbet Zikkenheimer is dat niet genoeg. „Cosmetisch”, noemt ze de aanpassingen. Zikkenheimer woont in Amsterdam-Oost en betaalt 240 euro per jaar tot de afloop van haar contract in 2027. Volgens de nieuwe plannen moet ze nu 250.000 euro betalen om in één keer af te kopen of straks minstens 7.000 euro per jaar. „Onbetaalbaar en niet reëel.”

In het oude systeem van voortdurende erfpacht konden de 110.000 Amsterdamse erfpachters aan het eind van hun erfpachtcontract geconfronteerd worden met gigantische schoksgewijze stijgingen. Die schoksgewijze stijgingen moesten voorkomen worden met het nieuwe eeuwigdurende erfpachtstelsel. Dan wordt nog één keer het vergoedingsbedrag voor het gebruik van de grond onder hun huis bepaald, waarna ze die in termijnen of in één keer kunnen afkopen.

Dat komt omdat het bedrag is berekend op basis van de WOZ-waarde die vermenigvuldigd wordt met de buurtstraatquote: het percentage dat aangeeft welk deel van de marktwaarde van een huis bestaat uit de waarde van de grond, berekend per buurt. Huizen in Zuid hebben soms een buurtstraatquote van 80 procent, in Noord komen buurtstraatquotes van slechts 5 procent voor.

Sommige erfpachters met een lage buurstraatquote zijn dan ook blij met een laag voorstel, maar er zijn forse uitschieters aan de bovenkant. Zoals de 250.000 euro van Zikkenheimer, die vreest te moeten verhuizen. Van der Burg houdt tot nu toe echter vast aan de buurtstraatquote en de WOZ-waarde, beiden aangeraden door een commissie van experts.

CDA-raadslid Diederik Boomsma baalt van het voorstel van het College, omdat het de fouten uit het voortdurende erfpachtstelsel herhaalt in plaats van oplost. Nog steeds wordt de ‘residuele’ grondwaardebepaling gebruikt (de waarde van de woning minus de kosten van de stenen), waardoor prijzen op sommige plekken gigantisch hoog worden. Boomsma wil het stelsel versimpelen, door de grondwaarde bij uitgifte te nemen, aangepast aan de inflatie min 1 procent.

Volgens Boomsma kan de gemeente niet meer voor het afkopen vragen dan gemiddeld 10 procent van de WOZ-waarde. In de hoop VVD en D66 mee te krijgen diende hij deze week een alternatief erfpachtplan in. Met mede-indieners Partij voor de Dieren en de Partij voor de Ouderen hoopt Boomsma een raadsmeerderheid krijgen.

De komende maanden zal Van der Burg reageren op de reacties en die in zijn voorstel naar de gemeenteraad meesturen. Een flinke klus, die over de verkiezingen van 15 maart heen getild wordt. Dat zal niet slecht uitkomen, ook omdat veel erfpachters die op de VVD stemmen zich steeds minder kunnen vinden in de plannen van de VVD-wethouder. Tegelijkertijd is er haast geboden – in de zomer moet de overstapregeling van start gaan en vertraging is bestuurlijk en politiek onhandig met de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 voor de deur.

Bovendien is een eerdere poging om het Amsterdamse stelsel te hervormen drie jaar geleden ook al gesneuveld: toenmalig wethouder Van Poelgeest zag zich rond de verkiezingen gedwongen zijn voorstel in te trekken, nadat boze erfpachters voldoende handtekeningen hadden verzameld voor een referendum.

Van der Burg raakt controle kwijt

Er staat veel op het spel rond de overstapregeling. Ook omdat het eeuwigdurende erfpachtstelsel voor nieuwbouw er afgelopen zomer al doorheen is gekomen. Om meer eenvoud en transparantie te bereiken wil de gemeente namelijk zo snel mogelijk iedereen overhevelen naar het nieuwe systeem. Een falen van de overstapregeling betekent dat er voor veel mensen onduidelijkheid blijft. Er is dan een eeuwigdurend erfpachtstelsel voor nieuwbouw, een overstapregeling waar niemand gebruik van maakt en een voortdurend erfpachtstelsel met schoksgewijze canonverhogingen.

Terwijl de kritiek toeneemt raakt Van der Burg langzamerhand de controle steeds meer kwijt. Niet alleen omdat coalitiepartner D66 steeds openlijker een kritische toon aanslaat, maar vooral omdat na het toesturen van zijn reactie aan de gemeenteraad, de gemeenteraad aan zet is. En daarmee is de discussie rond erfpacht politieker dan ooit.