Vrouwelijke Prins Carnaval voert de stoet aan, niet de revolutie

Prins Carnaval Carnaval is pure traditie. Als er al iets verandert, dan heel voorzichtig. Een vrouw als carnavalsprins, alla. Maar lid van de vereniging? Nee dus.

Het Dreigestirn in Eys: boer Leanne Kroonen (bontmuts), jonkvrouw Julia Grotenrath (kroon) en prins Michelle Janssen (steek). Foto carnavalsvereniging De Öss

Al 34 jaar is Frans Derksen lid van de raad van wijzen van carnavalsvereniging De Öss in Eys. Hij bepaalt met nog twee feestveteranen wie tijdens de ‘drie dwaze dagen’ in dit dorp in het Limburgse Heuvelland de scepter mag zwaaien. Dat waren tot nu toe altijd mannen. Maar niet in 2017: liefst drie vrouwen gaan voorop bij de feestelijkheden.

De twintigers Michelle Janssen, Julia Grotenrath en Leanne Kroonen vormen een Dreigestirn, prins, jonkvrouw en boer. De vorm, die associaties oproept met kaartspelen, is populair in het Keulse en Rijnlandse carnaval, waarvan de invloed reikt tot in het niet ver van de Duitse grens gelegen Eys.

Het dorp (1.750 inwoners, veertig sport- en andere verenigingen) had één keer eerder, in 2009, zo’n driespan als leider tijdens de carnaval. Grotenrath: „Dat waren onze mannen. Superleuk. De afgelopen jaren zeiden we als vrouwen steeds vaker dat we dat ook zouden kunnen, en misschien wel beter. Vorig jaar hebben we ons bij Frans Derksen gemeld.”

Met aarzeling geeft de jonkvrouw toe: „We dachten: vinden ze dat wel goed? En ook: ze hebben toch genoeg mannen.”

In carnavalsmuziek mogen best een beetje house- en popinvloeden in doorklinken

De wijzen hebben er even over na moeten denken, geeft Derksen toe. „Wij waken scherp over de waarden en normen van carnaval. Maar je moet ook een beetje met de tijd meegaan. We zijn hier bijvoorbeeld ook wat rekkelijker met de carnavalsmuziek. Daar mogen best een beetje house- en popinvloeden in doorklinken.”

Niet dat de revolutie in Eys nu compleet is. Normaal worden prinsen na hun carnaval gevraagd lid te worden van De Öss. Dat gaat de drie vrouwen niet overkomen. Derksen: „Lidmaatschap blijft iets voor mannen. Anders zou de verenigingscultuur te veel veranderen. Vrouwen mogen wel bestuurlijk werk doen of optreden als dansmarieke.”

Prins Michelle vindt het geen probleem: „Het is al leuk dat we mee op pad mogen.”

Leidende functies

Voor buitenstaanders is dat starre moeilijk te begrijpen. Carnaval spot met de normale verhoudingen, zet zaken op zijn kop, houdt de maatschappij een (lach-)spiegel voor. Gezien de oververtegenwoordiging van mannen in leidende functies, de rest van het jaar, zou je juist tijdens die carnavalsdagen verwachten dat vrouwen vaker de scepter zwaaien. Maar sinds de eerste vrouwelijke prinsen pakweg twee generaties terug opdoken in het Limburgse carnaval, zijn ze zeldzaam gebleven.

Carnavalstradities en -gebruiken verschillen per stad, dorp en vereniging. In sommige dorpen móét de prins een vrijgezelle jongeman zijn. En soms bevestigt een uitzondering de regel. Zo zette de Tempeleers uit Maastricht, een carnavalsvereniging nog chauvinistischer dan de stad zelf, in 2013 een historische stap door een stadsprins aan te wijzen die buiten de gemeente (in Noord-Brabant) was geboren.

Van alle onbelangrijke dingen in het leven is de vastelaovend voor de Venlonaren het belangrijkste

In Venlo is dit jaar VARA-presentator en zanger Lex Uiting prins. Zijn wortels liggen in de Noord-Limburgse stad, maar hij woont in Amsterdam. De ongewone keuze werd gemaakt door Roel Versleijen, vorst van carnavalsvereniging Jocus. Het selecteren van de stadsprins hoort bij zijn ambt. Een serieuze taak, „want van alle onbelangrijke dingen in het leven is de vastelaovend voor de Venlonaren het belangrijkste”.

Uiting straalt volgens Versleijen „jeugdigheid en frisheid” uit. Dat de prins niet in Venlo woont, vindt de vorst geen probleem. Het gaat hem behalve om het feest ook om de geest van carnaval. „Die reikt verder. De tijd dat we in grenzen en postcodes dachten, ligt achter ons. De stadsmuren zijn al in de negentiende eeuw gesloopt. De wereld is een dorp geworden. Lex draagt de Venlose vastelaovend binnen en buiten de stad uit.”

Spreken in het dialect

Bij de prinskeuze in Venlo gelden geschreven en ongeschreven regels, legt Jocus-archivaris Jaap Stroeken uit. „In eerste instantie was het allemaal niet zo georganiseerd. Dat veranderde in de jaren zeventig van de negentiende eeuw. Uit die tijd dateren de eerste prinsen.”

Was de prins in het verleden meestal een vooraanstaande Venlonaar, iemand uit gegoede burgerij, tegenwoordig wordt in een grotere vijver gevist. Stroeken: „Hij kan uit alle lagen van de samenleving komen.”

Bekijk ook onze fotoserie over carnaval: Carnaval? Trump wordt al ruim een jaar bespot in het feest

Ook het prins-zijn is flink veranderd. „In de jaren dertig had hij zeven, acht optredens. Nu gaat de prins na de uitroeping in tweeënhalve week tijd langs zo’n 130 adressen. Goed in het openbaar kunnen spreken is daarom een absolute vereiste. In het dialect, want carnaval is een gevoelsfeest. Daar hoort de taal van het gevoel bij.”

Een vrouw als prins zou in Venlo ondenkbaar zijn, zeggen Versleijen en Stroeken. Dat druist voor Jocus te veel tegen de traditie in.

In Eys is Derksen intussen bezorgd over het Dreigestirn. Twee van de drie vrouwen waren de afgelopen week ziekjes. „Ik had nog zo gezegd dat ze op tijd rust moeten nemen. Ik hoop dat ze op tijd fit zijn.”