Column

Chaos Witte Huis verwarrend voor EU, gevaarlijk voor wereld

Trump heeft in dertig dagen zoveel wantrouwen en verwarring gezaaid dat zijn gezanten niet geloofwaardig zijn, schrijft Michel Kerres.

Foto Francois Lenoir/Reuters

Stel de Amerikaanse vicepresident komt naar Europa en verkondigt namens zijn baas een boodschap van lotsverbondenheid en broederschap – en niemand gelooft hem.

Dat overkwam Mike Pence op de veiligheidsconferentie in München, toen hij Europese beleidsmakers probeerde te paaien met een Atlantisch liefdeslied. Pence deed dat goed. Hij refereerde aan de Amerikaanse bevrijding van Europa, aan de solidariteit na 9/11, aan gedeelde waarden als vrijheid en gerechtigheid.

De betovering duurde drie minuten, maximaal. Wacht even. Dit was niet de president, maar een gezant. En wat hij zei stond haaks op wat de president zelf had gezegd. Na een maand-Trump is er zoveel vergif in het Atlantisch bondgenootschap geslopen dat de vicepresident van de VS niet meer op zijn woord wordt geloofd, ook al zegt hij precies wat iedereen wil horen.

Pence ging achter de NAVO staan en sprak “langdurige” steun voor de EU uit. Toch is wantrouwen op zijn plaats. Niemand weet precies wat het Amerikaans beleid is of wie er uiteindelijk over gaat. Dat is lastig voor Europa en gevaarlijk voor de wereld.

Trump noemde de NAVO eerder obsolete en het voortbestaan van de EU was hem om het even. Hij zocht geen vriendschap met EU-fans, maar met haar tegenstanders. Hoe hoog dat in Europese hoofdsteden wordt opgenomen, verwoordde Wolfgang Ischinger, leider van de veiligheidsconferentie. Als Trump anti-Europese krachten aanwakkert is dat een „non-militaire oorlogsverklaring”.

Volgens Reuters heeft Steve Bannon, Trumps rechterhand, vlak voor Pence’s Europa-tour, de Duitse ambassadeur gezegd dat de EU mislukt is en dat het Witte Huis liever bilateraal zaken doet met Europa. Trump zelf zei donderdagnacht in klassiek Trumpiaans dat hij tóch voorstander van de EU is: “Als zij gelukkig zijn, ben ik vóór.” Dat klonk niet meteen vijandig, maar hartelijk is anders.

Het buitenlandbeleid van de supermacht is in handen van een meerstemmig koor zonder dirigent. Een deel van het team heeft ervaring en een goede reputatie: Mattis (Defensie), Kelly (Binnenlandse Veiligheid) en de nieuwe nationaal veiligheidsadviseur McMaster, door Republikeinen en Democraten gezien als een enorme vooruitgang in vergelijking met voorganger Flynn. Minister van Buitenlandse Zaken Tillerson heeft vooralsnog de handicap dat hij als nieuwkomer een ministerie heeft geërfd waar veel topfuncties onbemand zijn. Zijn beoogde tweede man werd door Trump geblokkeerd omdat hij te kritisch was geweest.

Tegenover Tillerson en de generaals staan de ideoloog Bannon, lid van de nationale veiligheidsraad, schoonzoon Kushner, die veel invloed heeft op het Israël-dossier en zero-sum-denker Trump. Het buitenlandbeleid is dus in handen van drie generaals, twee ondernemers, een ideoloog en een schoonzoon. Pence is de enige politicus. De machtsverhoudingen in die groep bepalen uiteindelijk de koers van de supermacht. Het is te hopen dat ze er snel uit zijn: je moet er niet aan denken dat dit team morgen wordt geconfronteerd met een crisis van formaat. Europa doet er goed aan even af te wachten wat de Amerikaanse woorden waard zijn.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres schrijft hier om de week met Oost-Europa-expert Hubert Smeets over de kantelende wereldorde.