Commentaar

Zorgplicht

Reclameverbod op financiële producten is stap te ver

Reclame is naast commercie ook een vorm van vrijheid van meningsuiting. Reclame prijst een product of een dienst aan, maar geeft ook informatie. Dus rust er een zware bewijsplicht op de overheid als zij een verbod wil uitvaardigen op die vrijheid die is vastgelegd in de Grondwet.

De vraag is of de Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft voldaan aan die plicht bij haar voornemen om een reclameverbod in te stellen voor zes financiële producten. De AFM houdt toezicht op de financiële wereld en moet onder meer de belangen van consumenten beschermen.

Deze week is de AFM de consultatie gestart voor een reclameverbod op producten zoals flitskredieten (doorgaans met een hoge rente) en zogeheten binaire opties. Kenmerkend voor deze producten is dat ze via internet landsgrensoverschrijdend worden aangeboden. Onder de aanbieders zijn bedrijven van buiten de Europese Unie die werken via een vergunning op Cyprus.

Volgens de AFM zijn de meeste van deze producten schadelijk als de verkeerde (lees: onervaren) mensen erin handelen. De binaire opties zijn volgens de financiële waakhond voor iedereen af te raden. Met deze opties kan iemand speculeren op een koersbeweging. Gaat het fout, dan is hij zijn complete inleg kwijt. De AFM ziet hierin kenmerken van een kansspel. En net als in het casino geldt: de exploitant wint altijd.

De overheid heeft zeker een zorgplicht om burgers te beschermen tegen gevaarlijke of potentieel verslavende producten. De verkoop van alcohol en tabak is gebonden aan strikte regels. De verkoop van huis-tuin-en-keukenmedicijnen die was voorbehouden aan apothekers is verruimd. Bij producten als beleggingen en hypotheken, moeten de aanbieders aan steeds zwaardere eisen voldoen. De bescherming van de consument is de laatste jaren verbeterd. Maar een reclameverbod is er met uitzondering van tabak niet.

Wie een product wil ontmoedigen kan eerst andere dingen doen. Het is inmiddels gebruikelijk om voorwaarden te stellen aan de reclame-uitingen, zoals bij de verkoop van alcohol. Campagnes voor bewustwording en preventie kunnen van nut zijn.

Een reclameverbod heeft zijn eigen bijwerkingen. Het geeft de producten bijvoorbeeld de allure van verboden vruchten. Dat maakt de producten voor sommige mensen juist nog verleidelijker.

Zolang onduidelijk is hoe groot de markt van de gewraakte financiële producten is en wat de schade voor klanten is, liggen minder ingrijpende maatregelen voor de hand dan een reclameverbod.