Rechter blokkeert Zuma’s vertrek uit Internationaal Strafhof

Zuid-Afrika en het Internationaal Strafhof

President Zuma wil Zuid-Afrika uit het Internationaal Strafhof halen. Maar de rechter zegt dat het parlement daarover gaat.

President Jacob Zuma. Foto Mujahid Safodien/AFP

Het oordeel van het Zuid-Afrikaanse Hooggerechtshof is klip en klaar: de regering kan zich helemaal niet terugtrekken uit het Internationaal Strafhof in Den Haag, zelfs al wil president Jacob Zuma het nog zo graag. De beslissing van zijn ministers van Justitie en Internationale Relaties afgelopen oktober om opzegging van het lidmaatschap aan te vragen zonder raadpleging van het parlement is in strijd met de grondwet. Die terugtrekking is daarom ongeldig. Zuid-Afrika blijft lid.

Met die uitspraak wordt een bestaand beeld verder aangescherpt: twee machten regeren dit land volgens tegengestelde principes. De rechterlijke macht, puttend uit een van de beste constituties ter wereld (anno 1996), vertegenwoordigt nog steeds het Zuid-Afrika van Nelson Mandela van de vorige eeuw. Dat is Zuid-Afrika, het gerespecteerde gidsland, het Zuid-Afrika dat andere landen op dit continent de les leest over mensenrechten, het Zuid-Afrika van waarheid en verzoening, het Zuid-Afrika van internationaal gerenommeerde rechters als Richard Goldstone.

Corruptieschandalen

De tweede macht is die van president Zuma, die zowel in eigen land als internationaal een regering presenteert die zich steeds minder aantrekt van ’s lands eigen wetten of internationale verdragen. Zuma vecht binnenlands tegen honderden beschuldigingen van corruptie, en tegen oppositiepartijen die hem willen afzetten wegens schending van de grondwet.

Ook over de grens volgt Zuma de pas van nationalisten als Erdogan of Trump: verdragen als die van het Internationaal Strafhof zijn instrumenten van de vijand: Westers, eurocentrisch, anti-Afrikaans.

Zelfs op het continent staat Zuma in die aanpak opvallend geïsoleerd. Alleen Burundi en Gambia volgden Zuid-Afrika’s voornemen om zich terug te trekken uit het InternationaalStrafhof. De nieuwe, democratische gekozen president van Gambia, Adama Barrow, maakte kort na zijn aantreden vorige maand bekend dat besluit van zijn lang zittende voorganger, Yahya Jammeh, terug te willen draaien. Zo staat de regering van Zuid-Afrika dus gans alleen met schurkenstaat Burundi in zijn anti-Strafhof retoriek.

Vriendendienst

Het begon als een vriendendienst aan de Soedanese president Omar Hassan al-Bashir, die in juni 2015 naar Zuid-Afrika reisde voor de top van de Afrikaanse Unie in Johannesburg. Bashir wordt beschuldigd van genocide en oorlogsmisdaden in Darfur. Het Internationaal Strafhof heeft een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd, dat Zuid-Afrika als ondertekenaar van het oprichtingsverdrag diende uit te voeren. Maar terwijl de Zuid-Afrikaanse rechter de arrestatie van Al-Bashir in juni 2015 beval, smokkelden regeringsfunctionarissen de Soedanese president via een achterdeur weer naar buiten. Na een storm van kritiek van rechters en oppositiepartijen besloot de regering-Zuma het proces tot terugtrekking uit het Strafhof formeel in gang te zetten.

De regering kan tegen de uitspraak van het Hooggerechtshof in beroep gaan. De verwachting is dat dit gebeurt. Om maar te kunnen zeggen: we hebben het geprobeerd, maar andere machten werken niet mee.