Column

Minder Thunderbird, meer mensje

Alles klopt aan Natalie Portmans ‘Jackie’, schrijft Joyce Roodnat. Toch wordt de werkelijkheid op details vervangen, en iedereen weet het.

Een van de hoogtepunten van de film Jackie is de wedergeboorte van de tv-reportage die Jacqueline Kennedy in 1962 presenteerde: Tour of the White House with Mrs. John F. Kennedy. Het is een huzarenstukje van regisseur Pablo Larraín en niet te vergeten van actrice Natalie Portman die, als de goden een beetje fatsoen in hun donder hebben, zondag een Oscar voor haar rol krijgt.

Dit vond ik allemaal al en toen zag ik op YouTube een montage van de oorspronkelijke Tour náást de Tour in de speelfilm.

Het is ongelooflijk. De beelden, de woorden, Jackies stembuiging en blikrichting, alles klopt. Maar dat ene klopt helemaal niet: Jackies kapsel. Alle vreemdigheid van vroeger kunnen we aan, maar die bouffant zou te ver gaan, vreesde de filmer blijkbaar. En dus is het onbeweeglijke helmpje van haarlak met een krul als een vleugel aangepast. Minder Thunderbird, meer mensje.

Is dat erg? Nee, het doet aan de film niets af. Maar het zegt wel iets over onze verhouding tot de werkelijkheid. Hoe dicht die ook wordt benaderd, zonodig wordt de werkelijkheid op details ongeschikt verklaard voor de beoogde consument en vervangen. En iedereen weet het.

En dat verdraagt de hoofdpersoon van Bert Wagendorps apocalytische roman Masser Brock niet. Als overtuigd journalist vindt hij dat waarheid en werkelijkheid bij elkaar horen en dat een krant de feiten beschrijft. Maar die feiten worden, ook door hemzelf, gemanipuleerd en daarmee liggen waarheid en werkelijkheid niet noodzakelijk in elkaars verlengde. De journalist trekt zich terug in de Provence, zonder kranten, zonder tv, zonder sociale media. Laat maar zitten, is zijn fatalistische conclusie. Terwijl wij de oplossing in onze handen houden: schrijf een roman.

Ik lees Masser Brock en denk aan Hilary Mantel, auteur van Wolf Hall en Bring Up the Bodies, historische romans over de Engelse koning Henry VIII. „Geef me één feitje. Vertel me dat iemand van rode poon houdt – dan kan ik iets doen”, zei ze tegen me. Ze bedoelde: de waarheid kent niemand, maar de werkelijkheid kan ik construeren. Wat ze deed. En wat Wagendorp doet in zijn boek over het Nederland van nu en onlangs.

Untitled 2017 heet de voorstelling annex tv-show annex party vol filosofische rookgordijnen, waarmee de jonge muziektheatergroep Nineties Productions langs galeries en andere kunstholen toert. De show is online te volgen. Alhoewel… via de livestream zie je de band en de performances. Maar je mist de gezegende chaos die de acteurs buiten het bereik van de camera aanrichten. Je mist de uitgelaten voorbijganger die tegen de ruiten bonkt en zijn billen laat zien. Hoort er niet bij maar het gebeurt wel.

Welke versie is ‘de echte’? Zo wordt ook hier – daar gaan we weer – de waarheid over de werkelijkheid te lijf gegaan.

Ik zit in de vensterbank, kijk naar de show en vermaak me uitzinnig. Werkelijk waar.