Honger is helaas maar al te vaak een politiek vraagstuk

Het beeld is bekend, maar wennen mag het nooit: opnieuw worden delen van de Hoorn van Afrika getroffen door droogte en honger. De schattingen lopen uiteen, maar miljoenen mensen lopen gevaar, van Somalië tot Zuid-Soedan, van Ethiopië tot Kenia. De directe boosdoener is ditmaal El Niño, het klimaatverschijnsel in de zuidelijke Stille Oceaan dat wereldwijd verstoringen veroorzaakt en nu het regenseizoen in dit deel van Afrika in de war stuurt.

Het scenario laat zich intussen uittekenen: noodhulp door internationale organisaties, westerse donorlanden en niet-gouvernementele organisaties komt moeizaam op gang, hopelijk op tijd, en lenigt de ernstigste noden. Aan de dieper liggende oorzaken doet acute noodhulp niets.

Nu wil Afrika, overigens zeker geen monoliet, niet langer het continent zijn dat uitsluitend in het nieuws komt door honger en oorlog. De economische groei ligt in de regel hoger dan het mondiale gemiddelde. Er gaat veel meer goed dan fout.

Dat neemt niet weg dat er ondanks de gunstige groei toch een stagnatie plaatsvindt. De gemiddelde welvaart is de afgelopen kwart eeuw relatief niet gestegen ten opzichte van de westerse landen. De ontwikkeling van een middenklasse gaat traag. De verdeling van inkomens en vermogen is zeer scheef.

Twee belangrijke uitdagingen komen op het continent af. De eerste is een zeer forse toename van de bevolking. De Verenigde Naties becijferen dat er in 2050 rond de 400 miljoen mensen wonen in alleen al Nigeria, 188 miljoen in Ethiopië, 95 miljoen in Kenia, ruim 100 miljoen in Oeganda, 137 miljoen in Tanzania en bijna 200 miljoen in Congo. Dat zijn aantallen om stil van te worden. Zij doen de vraag rijzen in hoeverre het continent zonder verdere veranderingen in staat zal zijn zo’n bevolking te dragen. Zeker gezien de tweede uitdaging: een structurele verandering van het klimaat, met nog onvoorspelbare gevolgen.

Voedsel en honger zijn maar al te vaak politiek. Uiteindelijk beginnen veel oplossingen bij behoorlijk bestuur. Daarbij horen, onder meer, inclusieve samenlevingen met een stevig democratisch fundament, een brede, functionerende middenklasse en dus een meer gelijkmatige verdeling van bezit en inkomen.

De huidige honger door El Niño is niet volledig te verklaren zonder daarbij structurele oorzaken te betrekken. Politieke en economische veranderingen ter plekke zijn hard nodig. Want niet alleen voedsel, maar ook internationale solidariteit is in snel tempo een schaarser goed aan het worden.