Campagnestratego: Wie doet het met wie? En ga je monopolyen?

Strijdtoneel

Wie is er in voor een spelletje? Lijsttrekkers gaan graag met elkaar in debat als er stemmen te winnen zijn. Maar als het te kolderiek wordt, of ze worden ingezet om een publiek te entertainen, bedanken ze.

Foto ANP / Remko de Waal

Het was gewoon bluf van het groepje huisartsen, toen ze een paar weken geleden een debat over de gezondheidszorg organiseerden. Ze hadden PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher als deelnemer vermeld op hun uitnodiging, net als Mark Rutte van de VVD. Zelfs Geert Wilders van de PVV hadden ze genoemd.

Onder voorbehoud, stond erbij. Maar écht toegezegd had geen van die partijleiders. „We wilden gewoon graag dat ze kwamen, dus probeerden we een beetje druk te zetten”, vertelt één van de initiatiefnemers van het debat, huisarts Toosje Valkenburg.

Tot ze op een gegeven moment een telefoontje uit Den Haag kreeg. „Een campagneleider belde namens hen allemaal, om te vragen of die namen alsjeblieft van onze uitnodiging konden.” De woordvoerders van de lijsttrekkers hadden er last van.

Politieke verslaggevers kwamen bij hen vragen of het klopte dat het een lijsttrekkersdebat zou worden. Niet dus – uiteindelijk kwamen er twee wel, Jesse Klaver en Kees van der Staaij. Van de andere partijen kwamen de Tweede Kamerleden die over de gezondheidszorg het woord voeren.

Tot nu toe is in deze campagne steeds de vraag: wie debatteert met wie en waarom eigenlijk? Woensdag maakte EenVandaag bekend dat ze toch een debat ‘op links’ doen, met Emile Roemer (SP) en Lodewijk Asscher (PvdA), op vrijdag 10 maart. En vrijdagmiddag is het Radio 1-lijsttrekkersdebat. Geert Wilders doet niet mee, negen anderen, onder wie premier Mark Rutte, zijn er wel bij.

De agenda van de lijsttrekkers zit komende weken tjokvol. Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat hebben ze debatten, interviews en optredens als gasthoofdredacteur, bij De Telegraaf en op televisie bij WNL. Campagne voeren anno 2017 is de balans zien te vinden tussen zoveel mogelijk kiezers bereiken, ook online, en je eigen grenzen – het blijven politici, geen entertainers – in de gaten houden.

Foto ANP / Martijn Beekman

Millennials aan het monopolyen

Waar zeggen ze ja tegen, of juist meteen nee? De voorlichters van de zes grootste partijen in de Tweede Kamer hebben er onderling veel contact over, vaak via WhatsApp. Ze gaan dan even bij elkaar na hoe ze een verzoek beoordelen. Hun partijleiders moeten er ook iets bij te winnen hebben. Zoals met dat debat over de toekomst van de zorg, in januari: dat konden de zorgwoordvoerders prima zelf af, vonden ze allemaal.

Ook met zulk afstemmen pakken hun afwegingen toch geregeld anders uit. Bij het debat van homobelangenclub COC, begin februari, kwamen Alexander Pechtold van D66 en Lodewijk Asscher van de PvdA wel. Sybrand van Haersma Buma (CDA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) waren er niet, hun partijen hebben geen vanzelfsprekende aanhang in die gemeenschap.

Een gelijk speelveld vinden ze ook belangrijk. Begin vorige week, bij een debat over onderwijs, wilden D66 en PvdA niet dat fractievoorzitter Halbe Zijlstra als vervanging van premier Mark Rutte zou komen. Bij een eerder debat, in Groningen, was dat wel gebeurd. D66 en de PvdA vertelden het aan het AD. Pechtold en Asscher hebben er geen belang bij om zich tegen Zijlstra af te zetten, of van hem allerlei aanvallen te krijgen. Ze willen Rutte.

Van sommige verzoeken weten de woordvoerders ook zonder overleg wel van elkaar dat ze nee zeggen. Neem het idee van maandblad Quote, van een maand of twee geleden. Is het niet gaaf, dacht de redactie daar, om de leiders van de grootste partijen samen te laten monopolyen? Hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck stelde het chique landgoed van zijn familie beschikbaar, in het oosten van het land. Wijntje of whisky erbij en ondertussen in discussie over elkaars standpunten. Mooie foto’s erbij, klaar ben je toch?

Dat liep anders. Sybrand van Haersma Buma, Alexander Pechtold, Emile Roemer, hun voorlichters wisten meteen: dat doen we niet. Politiek werd zo wel heel letterlijk tot spelletje gereduceerd. Quote zette door, het blad veranderde alleen iets aan het format. Ze maakten er millennial monopoly van. Vier dertigers vinden het leuk en doen mee. Thierry Baudet, lijsttrekker van Forum voor Democratie, belandt vier keer in de gevangenis. Ga niet langs start, u ontvangt geen 200 euro.

Foto ANP / Robin Utrecht

Pechtold mag de koffer ophouden

Nieuw is deze campagne de hoeveelheid verzoeken om onlinevideo’s. De lijsttrekkers van de zes grootste partijen, op Wilders na, hebben zich door jongerenwebsite Vice laten interviewen. De interviews komen in de loop van de komende weken online en de teaser belooft ontboezemingen over wilde jongensjaren. Of het gebrek daaraan. Jesse Klaver: „Ik heb eigenlijk nog nooit drugs gebruikt.” Mark Rutte: „Nooit geïnhaleerd. Een heel braaf jongetje.” 

Vice biedt de politici toegang tot jongeren die ze normaal gesproken maar moeilijk bereiken. Het Vice-publiek kijkt niet standaard naar Nieuwsuur, Jinek of de grote televisiedebatten. En ze zijn met veel, Vice trekt maandelijks vier miljoen unieke bezoekers. Een bereik waar geen politicus op zoek naar stemmen zomaar nee tegen zegt.

Natuurlijk zien de campagneteams ook de risico’s. Het wordt gauw kolderiek, het format moet wel enigszins bij de politicus passen. Spelletjes, daar doet Emile Roemer (SP) liever niet aan mee.

Alexander Pechtold vindt dat juist wel weer geinig. Hij deed vorig najaar mee aan Talenten zonder centen op SBS 6. Met het Volendamse duo Nick en Simon ging hij naar Boedapest, om daar zelf in hun onderhoud te voorzien. Die twee spelen de liedjes, Pechtold mag de gitaarkoffer omhoog houden voor de centen. Weer 500.000 hele andere kiezers bereikt.

De grens tussen publiek en privé trekt elke lijsttrekker net even anders. Mark Rutte en Lodewijk Asscher zouden nooit thuis camera’s toelaten. Maar Emile Roemer van de SP vond het wel een leuk idee waar de VPRO mee kwam: à la MTV Cribs het huis van politici met een camera doorgaan. Ze laten zien dat Roemer een enorme boekenkast heeft. Tonio staat erin, van A.F.Th. van der Heijden, en Made in Europe van Pieter Steinz. En Roemer vertelt vanachter het stuur in zijn Volvo dat hij onderweg graag naar Volbeat luistert, nogal harde metalmuziek.

Roemers voorlichter stuurde het filmpje nog door naar de andere partijen. Kijk, onschuldig toch, ook iets voor jullie? Ze bedankten. Behalve Roemer deden verder alleen Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren en Thierry Baudet mee.