Beveiligers DBB krijgen veel informatie AIVD

Vijf vragen over de Dienst Bewaken en beveiligen

De politiedienst die de meest prominente bestuurders en politici beveiligt, blijkt gecompromitteerd. Hoe erg is het als een agent van de Dienst Bewaken en Beveiligen lekt naar de onderwereld?

PVV-leider Geert Wilders afgelopen zaterdag in Spijkenisse Foto Freek van den Bergh

De agent die begin deze week is opgepakt wegens het lekken van informatie, werkte bij de Dienst Bewaken en Beveiligen (DBB). Deze politiedienst, voorheen de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB), is cruciaal voor het bewaken van belangrijke personen in Nederland zoals Geert Wilders. Daarbij werkt de dienst nauw samen met inlichtingendienst AIVD. De agent werkte in het team dat voor de beveiliging van de PVV-leider moest zorgen. Vijf vragen over werking en betekenis van de DBB.

1 Wat doet de DBB precies?

Kort gezegd zorgt ze voor de bewaking van politici, leden van het koninklijk huis, ambassadeurs in Nederland en belangrijke gasten die Nederland bezoeken, zoals bevriende staatshoofden. Bij de dienst werken ongeveer vierhonderd mensen. Het zichtbaarst zijn de beveiligers met oortjes in (en hypermodern wapentuig in de binnenzak) zoals zaterdag nog rond Geert Wilders toen die Spijkenisse bezocht. Onzichtbaar zijn degenen die van tevoren de risico’s voor een persoon verkennen die een plaats of object bezoekt. Tot deze laatste eenheid behoorde de gearresteerde agent. Hij deed „omgevingsscans” voor het team dat de beveiliging van Geert Wilders uitvoerde. Dat betekent dat hij de routes en risico’s analyseerde voordat Geert Wilders ergens op bezoek gaat. Daarbij wordt gekeken naar gebouwen en andere plekken waarvandaan een aanslag zou kunnen plaatsvinden. Ook worden mogelijke vluchtroutes bekeken en de nabijheid van safehouses. Inlichtingendienst AIVD levert de DBB informatie over mogelijke dreigingen. Het laatste jaarverslag van de AIVD laat zien hoe belangrijk het werk van de geheime dienst is voor de DBB. In 2015 voerde de AIVD op dit gebied meer dan tachtig onderzoeken (dreigingsanalyses) uit. Er is een kans dat de gearresteerde agent bij delen van de AIVD-informatie kon, bijvoorbeeld via contact met collega’s.

Luister ook onze nieuwste podcastaflevering over Wilders: Haagse Zaken #2: Geert Wilders

2 Welke personen bewaakt de DBB?

De bekendste personen zijn koning Willem-Alexander en zijn gezin, PVV-leider Geert Wilders en premier Mark Rutte. Daarnaast wordt er een reeks personen bewaakt naar aanleiding van een concrete dreiging of risico. Daarbij kan het gaan om bijvoorbeeld ministers en fractievoorzitters. Ook burgers kunnen worden bewaakt naar aanleiding van een concrete dreiging. Dat gebeurde met oud-Denk-politica Sylvana Simons die werd bedreigd. Onduidelijk was of de DBB deze bewaking uiteindelijk op zich nam of de lokale politie.

Sinds de moord op Pim Fortuyn die niet werd beschermd, worden dergelijke beveiligingsmaatregelen sneller genomen. Daartoe besluit de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid waaronder de DBB ressorteert. Ook inlichtingendiensten zoals de AIVD komen sneller in actie. Tot 2002 berichtte de AIVD de politie slechts over „concrete dreigingen”. Vanaf 2002 ging het ook om „voorstelbare dreigingen”.

3 Is Wilders in gevaar (geweest)?

Korpschef Erik Akerboom van de Nationale Politie zei woensdag dat „voor zover nu bekend” Wilders niet in gevaar is geweest. Minister Stef Blok (VVD, Veiligheid en Justitie) schreef woensdagavond aan de Tweede Kamer: ,,Er is geen aanleiding om aan te nemen dat te beveiligen personen in gevaar zijn
geweest”. Dat neemt niet weg dat het kabinet de zaak hoog opnam. Premier Rutte en minister Blok praatten woensdagochtend Wilders bij naar aanleiding van het NRC-bericht dat de gearresteerde agent informatie gelekt zou hebben naar een Nederlands-Marokkaans crimineel netwerk.

Het netwerk zou zich schuldig maken aan heling en het witwassen van crimineel geld. „De vraag is of de gelekte informatie over Wilders voor criminelen wel zoveel waarde had”, zegt een bron met kennis van de werking van de DBB. Volgens de bron ligt de terroristische waarde, voor een aanslag, veel meer voor de hand. De Telegraaf meldt donderdagochtend echter op basis van een bron bij het onderzoek dat het de bende om informatie over panden en de personen achter het vastgoed zou gaan.

4 Worden agenten van de DBB goed gescreend?

Dat is onduidelijk. Op welk niveau de agenten gescreend worden, bepaalt de AIVD in samenspraak met de politie, zegt een politiewoordvoerder. In zware gevallen wordt een uitgebreid antecedentenonderzoek gedaan, in andere gevallen is er slechts naslag in databases. De politie wil niet zeggen hoe zwaar de gearresteerde agent is gescreend.

Overigens kan iemand die niet door de controle van de AIVD komt, heel wel toch toegang krijgen tot gevoelige politie-informatie. Vorig jaar werd bekend dat politiemol Mark M. die informatie naar criminelen had gelekt, niet door de screening van de AIVD was gekomen. Desondanks had M. toegang tot politie-databases. Bij de DBB werken veel oud-militairen. Beveiligers moeten over „vele talenten beschikken”, aldus de politiewebsite. „Niet alleen fysiek talent, maar ook het talent om te observeren. Met een scherpe blik die niets ontgaat en een intuïtie die als een zesde zintuig werkt.”

5 Hoe functioneert de DBB?

Vorig jaar nam de chef van de DBB ontslag naar aanleiding van een kritisch rapport van een extern bureau. Eerder waren er berichten over hoog opgelopen werkdruk, een slechte werksfeer en gesjoemel door leidinggevenden met dienstauto’s. Toenmalig minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) schreef aan de Tweede Kamer dat in het rapport „kritische kanttekeningen worden geplaatst bij de cultuur, het leiderschap en de sturing, de personeelszorg en de omgangsvormen binnen de DBB”.