Cultuur

Interview

Interview

Justin Kauflin

Foto Gustavo Morita

‘Als ik piano speel, gaat het niet meer over mijn handicap’

Justin Kauflin Als de blinde jazzpianist Justin Kauflin (30) muziek maakt, voelt hij zich volkomen vrij. „De piano heeft álles in zich, met een eindeloos bereik. Maar ik weet soms niet waar te beginnen.”

In de 2014 uitgebrachte muziekdocumentaire Keep on Keepin’ On was de gezondheid van de hoogbejaarde Amerikaanse jazztrompettist Clark Terry beklagenswaardig: door diabetes had hij zijn zicht verloren en zijn benen zouden gedurende de gefilmde periode geamputeerd worden. Maar daar ging de film niet over. Wel over hoe Clark Terry’s passie voor muziek onverminderd bleef, hij thuis nog altijd lesgaf en een bijzondere vriendschap sloot met een van zijn studenten, Justin Kauflin, een jonge Amerikaanse, blinde pianist.

Als Terry’s protegé leerde Kauflin, toen nog student aan de William Paterson University in New Jersey, ‘de taal’ van de jazz. Clark Terry werkte met de student aan zijn sound en leerde hem zijn podiumangst te bedwingen. „Clark bood me altijd een positief perspectief”, zegt Justin Kauflin daarover. In de film zie je hem met een paar van Terry’s gelukssokken aan een gooi doen naar de hoogste plek in een belangrijke jazzcompetitie.

„Clark leerde mij het vocabulaire van jazz te begrijpen”, vertelt Justin Kauflin door de telefoon vanuit woonplaats New York. „De groove, de swing; het ging hem om details. Maar de essentie was hoe je als muzikant je boodschap naar het publiek overbrengt. Hij ging in op de complexiteit van de jazz, maar benadrukte ook de menselijke kant van de muziek.”

Twee albums heeft Justin Kauflin, die in de documentaire 23 jaar was en nu 30 is, als bandleider gemaakt. Een derde is in de maak. Maar voor de opnames ervan af zijn doet Kauflin eerst een Europese tournee. Met zijn trio én zijn blindengeleidehond Candy. Zaterdag treedt hij op in LantarenVenster in Rotterdam.

Als mentor heeft de internationaal vermaarde producer Quincy Jones het stokje overgenomen. Hij introduceerde de pianist al op belangrijke podia, zoals het Montreux Jazzfestival, en coacht hem voor concerten. Een grote eer, beaamt Kauflin, al weet hij niet zo goed waarom juist hem die ten deel valt. Wat ze nou in hem horen? Aarzelend: „Ik denk de drive om beter te worden. En mijn commitment tot de traditie, de muziek van toen. Dat wordt zeer gewaardeerd.”

Zachtmoedig

Quincy Jones is tevens de producer van Dedication, Kauflins vorig jaar uitgebrachte album waarop hij wisselend met trio, kwartet en solo speelt. Als fraai spelende virtuoos slalomde hij weliswaar op intelligente wijze door melodieuze en ruimtelijke composities, maar de improvisaties bleven wat zachtmoedig, bescheiden en veilig.

Centraal in de composities staan mensen die belangrijk voor hem zijn. Dus vinden we hier ook een ode aan zijn inmiddels vorig jaar overleden leermeester Terry, For Clark. Hij voert die meestentijds solo uit. „In essentie is dat een nummer waarin ik mijn dankbaarheid uit. Ik kan er een beetje in mijmeren, het voert terug naar vrolijke en verdrietige momenten.”

Justin Kauflin, opgegroeid in Virginia Beach, Virginia, verloor als kind geleidelijk zijn zicht. Om het proces van de degeneratieve oogziekte te vertragen onderging hij vele operaties, maar op zijn elfde werd hij toch volledig blind. Hij leerde braille, leerde zich redden met een blindenstok. Dat hij zijn zicht verloor bleek een katalysator voor zijn toekomst in muziek, stelt hij nu vast. „Ik heb erdoor ontdekt hoe belangrijk muziek voor me is. Vóór mijn elfde speelde muziek best een rol in mijn leven, maar ik had ook veel andere hobby’s, zoals sporten, buiten spelen met mijn vrienden, televisie kijken en gamen. Toen ik dat niet meer kon, bracht ik uren door aan de piano. Toen was mijn vooruitgang duidelijk te merken.”

De eerste keer dat de handen van Kauflin de toetsen van de piano beroerden staat hem nog helder voor de geest. Hij was amper twee jaar oud en hij trachtte melodieën terug te vinden die hij had gehoord. Puur op gehoor, zoekend van toets naar toets. Zijn relatie met de piano werd duaal: de piano trekt aan, maar intimideert ook. „De piano heeft álles in zich, met een eindeloos bereik. Maar ik weet soms niet waar te beginnen.”

Op gehoor

Aanvankelijk was Kauflin een klassieke pianist. Toen hij niet meer kon zien werd hem op zijn middelbare kunstenschool voor muziek en dans aangeraden over te stappen naar de jazzopleiding. „Bladmuziek kunnen lezen was een vereiste. Dus nou ja… beter stapte ik maar over naar jazz. Daar wist ik toen weinig van, maar ik zou het wel merken.”

Het op gehoor muziek leren, de communicatie in het spel met de anderen, het ‘in het moment’ zijn door de improvisaties, trof doel. „Ondanks mijn handicap voelde ik me ineens volkomen ongelimiteerd”, weet Kauflin nog. „Alles ging op gehoor. En daardoor ging het even niet meer over wat ik níét meer kan. Ik ging gelijk op met de andere studenten.”

In New York gaat hij steeds weer, zeker drie avonden per week, naar concerten in bekende clubs als The Village Vanguard en Smalls. Hij wil het allemaal bijhouden en doet graag inspiratie op. Zijn nieuwe album moet een duidelijker signatuur krijgen, met scherpere, persoonlijkere jazz. „Eerlijker”, vult hij nog aan.

Componeren valt hem niet altijd even makkelijk, maar zijn invalshoek zal de muziek uit zijn jeugd zijn. „Mijn ouders waren enorme liefhebbers van de Beatles. En ik hoorde rock-’n-roll en soul. Zelf viel ik als kind van de jaren negentig voor r&b en hiphop. Ik houd van goede songs, een krachtige melodie, een duidelijke boodschap. Het hoeft niet altijd zo ingewikkeld te zijn. Een van de mooiste eigenschappen van de jazz is hoe het zich telkens weer hervormen kan. Het is kameleontisch, je kunt er alle kanten mee op. Dat zet het hoofd wijd open.”