All-you-can-read voor tien euro

Woensdag gaat een ‘Spotify voor boeken’ van start. Abonnees betalen tien euro per maand voor 40.000 titels. Hoe ontwrichtend zal de dienst zijn voor het boekenvak? Uitgevers en auteurs steken, voorzichtig, een teen in het water.

Illustratie Tjarko van der Pol

Daar is ie dan, de abonnementsdienst voor boeken. Vanaf nu kunnen lezers voor tien euro per maand onbeperkt lezen in tienduizenden e-books. Dat betekent eindeloos neuzen, uitproberen en weer wegklikken als het niet bevalt. Geen miskopen meer, die je met de boekenlegger op pagina 30 aanstaren vanaf het nachtkastje of vanuit de leeslijst.

In het boekenvak gaat het al jaren over deze ‘Spotify for books’, of ‘Bookify’, dat het antwoord zou kunnen zijn op ontlezing en illegale downloads. Webwinkel bol.com en het Canadese bedrijf Kobo, bekend van de e-readers, lanceren vandaag Kobo Plus, beschikbaar voor tablet, smartphone en e-reader. De lezer heeft de keuze uit ruim 40.000 titels, voornamelijk fictie, waaronder 16.000 Nederlandstalige.

Het doel: lezen even toegankelijk maken als Spotify doet met muziek en Netflix met televisie. Het boek heeft veel terrein terug te veroveren op andere vormen van vermaak, zoals on demand televisie, games of rondhangen op de smartphone. Niet alleen zijn die makkelijker beschikbaar, ze leveren ook sneller de kicks die de consument zoekt. De vraag ‘Ga ik vanavond Lucky TV-compilaties kijken op YouTube of honderd bladzijden verder lezen in Tirza?’ pakt al snel uit in het voordeel van koning Willy.

Nu heeft de lezer 34 titels van Grunberg onder de knop. Kinderen kunnen binge-readen in De Grijze Jager. Met uitgeverij Harlequin van de Bouquet-reeks lopen onderhandelingen. Bol.com wil het aanbod in het komende jaar verdubbelen.

Bol.com en Kobo hebben ongeveer 2,5 jaar gedaan over de ontwikkeling. Het kostte tijd om te zorgen dat de techniek goed werkt. En er was tijd nodig om uitgevers zover te krijgen dat ze hun titels beschikbaar stelden. Het maakt namelijk nogal wat uit of je een boek voor twintig euro in de boekwinkel kunt verkopen, of voor een fractie van een tientje abonnementsgeld.

De grote vraag is of – en zo ja – hoeveel, Kobo Plus ten koste gaat van de papieren verkoop. En wat de financiële gevolgen daarvan zijn voor auteurs, uitgevers en boekwinkels. Ook in de boekenwereld is men bekend met het geweeklaag van muzikanten over Spotify, dat artiesten en platenmaatschappijen tienden van centen per gespeeld liedje uitbetaalt en de platenwinkel het laatste zetje richting afgrond gaf. Hoe ontwrichtend kan Kobo Plus voor het boekenvak zijn? Hieronder de mogelijke gevolgen op een rij.

Lezers

Lezers kunnen nu ook al onbeperkt ebooks lezen. De openbare bibliotheek biedt een assortiment van 11.000 titels. Bruna lanceerde twee jaar geleden Bliyoo, een abonnement op het Bruna-assortiment aan boeken en tijdschriften. En er is Bookchoice, dat voor vier euro acht titels per maand selecteert. Het grote verschil tussen deze diensten en Kobo Plus is de schaal. Het aanbod moet zo verleidelijk groot zijn dat alle lezers het gevoel krijgen dat ze eindeloos kunnen dwalen en lezen en hun boeken zo bijna gratis krijgen.
Dat niet elk boek apart hoeft te worden afgerekend moet mensen over de streep trekken om steeds weer iets nieuws te proberen. En lezen zo aantrekkelijk maken voor mensen die niet precies weten wat ze zoeken.

Boekwinkels

Cd-winkels zijn bijna verdwenen. Zal dit ook het lot van de boekhandel zijn? De meeste boekwinkels zijn de economische crisis te boven gekomen, maar ze blijven over het algemeen kwetsbaar en hun aantal daalt nog altijd. Als de nieuwe abonnementsdienst de verkoop van papieren boeken gaat kannibaliseren, zouden boekwinkels het eerste slachtoffer zijn.

Het gewone ebook bedreigt de verkoop van papieren boeken nog nauwelijks: volgens de officiële cijfers is 7 procent van de verkochte boeken nu een elektronisch exemplaar. Dit aandeel stijgt wel jaarlijks. Onbekend is of de winkels lijden onder illegale downloads. Zouden de mensen die elkaar usb-sticks met duizenden ebooks doorgeven vaker naar de boekhandel gaan als dit niet mogelijk was? Of zouden ze dan legaal ebooks kopen? Veel lezers vinden ebooks nu te weinig waar voor hun geld. Ze kosten ongeveer de helft van een papieren boek, maar dat weegt voor hen niet op tegen de voordelen van een papieren boek dat prettiger leest en dat je in de kast kunt zetten.

Er bestaat een groot verschil in ebookverkoop tussen de genres. Voor boeken die niet goed elektronisch weer te geven zijn, zoals prentenboeken en kookboeken, blijven lezers voorlopig afhankelijk blijven van papier. Maar van de verkochte fictietitels was vorig jaar al 17 procent een ebook.
Een gemiddeld huishouden besteedt jaarlijks tussen 75 en 95 euro aan boeken, zegt bol.com-directeur Daniel Ropers. Dit is inclusief cadeaus voor anderen. Veellezers die honderden euro’s per jaar besteden zouden volgens onderzoek van bol.com minder snel dan anderen een abonnement op Kobo Plus nemen. „Naar de boekwinkel gaan en lezen van papier zijn voor hen onderdeel van het leesritueel”, zegt Ropers. Vooral de middengroep zal Kobo Plus aantrekkelijk vinden, en dan minder aan papier gaan uitgeven, zegt het onderzoek van bol.com.

Schrijvers

Schrijvers krijgen in dit model geen percentage van elk verkocht boek betaald (vaak 10 procent van de eerste 4.000 exemplaren). In plaats daarvan verdeelt bol.com de abonnementsinkomsten (min 35 procent voor bol.com en Kobo) over de uitgeverijen naar rato van de gelezen werken van hun schrijvers. Kobo Plus beschouwt een boek als gelezen als de lezer tot 20 procent van de pagina’s is gekomen.
De uitgeverijen verdelen hun deel dan weer volgens de bestaande afspraken met hun schrijvers. Er is dus geen vaste stukprijs meer. De stukprijs zal voor auteurs neerkomen op „zeker tientallen centen”, zegt Ropers. En hij verwacht dat hun totale inkomsten zullen stijgen. „Zelfs als lezers die nu 75-95 euro per jaar uitgeven helemaal geen papieren boeken meer kopen en alleen nog maar Kobo Plus gebruiken, stijgt hun besteding aan boeken, en daarmee de inkomsten voor auteurs. Kobo en wij nemen alle risico en ontwikkelingskosten voor onze rekening. De rest hoeft alleen maar ja te zeggen.”
„Wat je nu aan ebooks verdient is een lachertje, dat geeft een onbehaaglijk gevoel”, zegt bestsellerauteur Geert Mak. „Maar ik vind dat je nooit iets gratis moet weggeven. Zoals het nu gaat met illegale downloads kan het niet langer, dus laten we dit maar proberen.”
Mak verwacht niet dat Kobo Plus ten koste van het papieren boek zal gaan. „Tien jaar geleden dachten we dat ebooks alles zouden overnemen. Dat is niet gebeurd. Het is net als bij de magnetron. Toen die kwam verschenen er kookboeken met kerstmaaltijden voor de magnetron. Dat zijn we niet gaan doen. De magnetron heeft gewoon z’n plek in de keuken gevonden en de meeste mensen gebruiken hem om iets op te warmen. Dit nieuwe model is onbekend terrein. We moeten het even aanzien.”
Geert Mak heeft een aantal van zijn oudere titels beschikbaar gesteld. Dus wel De eeuw van mijn vader en In Europa, niet De levens van Jan Six.

Uitgeverijen

Uitgeverijen zijn de belangrijkste hoeders van de waarde van het boek. Zij bepalen de prijs van papieren boeken, en alle boekverkopers moeten zich daar aan houden. Ropers heeft lang moeten praten om de meeste grote uitgeefhuizen aan boord te krijgen.
Martijn Griffioen van het concern Overamstel (Hollands Diep, Lebowski) is enthousiast. „We zien het als extra inkomsten, naast het papieren boek”, zegt hij. Overamstel heeft alle titels beschikbaar gesteld. Ook de bestsellers, waaronder Astrid Holleeders Judas. „Om dit model te laten slagen moet je volledig meedoen, ook met je meest recente uitgaven”, vindt hij. „Het kan ten koste gaan van de losse verkoop van ebooks, maar ik verwacht dat het vooral tot meer lezers leidt.” Anders dan de meeste uitgevers heeft hij hierover geen overleg gevoerd met de auteurs: „Wij doen de exploitatie van de boeken en onze auteurs vertrouwen erop dat we dat goed doen, daar hoort dit bij.”

“Ik denk dat in ons geval tijd om te lezen de beperkende factor is, niet de prijs”

De Bezige Bij heeft wel alle auteurs zelf laten kiezen of ze willen meedoen. „De meesten steken een teen in het water”, zegt directeur Johan de Koning. „De meest recente boeken doen over het algemeen niet mee.” De uitgeverij heeft een tijdelijke overeenkomst en zal na evaluatie bekijken of ze verder wil.
„We doen mee omdat we elke vorm van lezen willen aanbieden”, zegt Lisa van den Herik van het concern LannooMeulenhoff. „Misschien werkt dit om lezers te verleiden die nu niet betalen voor ebooks. Sommige van onze auteurs staan te springen om mee te doen. Anderen vinden het eng vanwege de onzekere inkomsten.”

Paulien Loerts van Singel Uitgeverijen (onder andere Querido, De Arbeiderspers) probeert de samenwerking met Kobo Plus een jaar uit. „Als dit niet lukt, zijn we er met zijn allen niet in geslaagd om meer mensen aan het lezen te krijgen en illegale downloads te bestrijden.”
Mizzi van der Pluijm, directeur-uitgever van AtlasContact, probeert het een half jaar. „Ik juich elk initiatief dat het lezen bevordert toe”, zegt ze. „Maar ik betwijfel of auteurs hier genoeg aan verdienen. Ik denk van niet. Je zou denken dat mensen meer gaan lezen als het goedkoper wordt. De vraag is echter of dat ook opgaat voor onze boeken. Ik denk dat in ons geval tijd om te lezen de beperkende factor is, niet de prijs.” AtlasContact stelt alleen de zogeheten backlist beschikbaar: boeken die al een tijd geleden verschenen zijn en nu een nieuw publiek kunnen vinden.

Op deze manier wordt het spannend of Kobo Plus lezend Nederland zal veroveren. Zullen al die tenen in het water genoeg zijn om lezers dat all-you-can-read-gevoel te geven? Bol.com-directeur Ropers: „We zijn heel blij met het grote aantal auteurs en uitgevers dat dit initiatief een kans geeft. Ik begrijp goed dat lezers denken: Hoe meer titels, hoe relevanter. Voor ons geldt hetzelfde als voor hen, auteurs en uitgevers: als het niet voldoende toevoegt, dan kun je er weer mee stoppen. Vooralsnog hebben we geen enkele reden om aan te nemen dat dat zo zal zijn.”