Meester van de dubbele diplomatieke boodschap

Vitali Tsjoerkin (1952-2017)

Ook volgens tegenstanders was hij een „diplomatieke maestro”, maar als het vaderland riep, trok hij rookgordijnen op.

VN-ambassadeur Vitali Tsjoerkin Foto AP

Goede Russische diplomaten zijn meesters van de dubbele boodschap. De besten, zoals Vitali Tsjoerkin, de Russische ambassadeur van de Verenigde Naties die maandag in New York overleed, zijn in staat een grootmachtsgrandeur moeiteloos af te wisselen met een straatvechtersmentaliteit.

Die paradoxale mix is historisch gegroeid. Enerzijds vertegenwoordigt het diplomatieke corps een historisch imperium, dat zich sinds de zege op Napoleon in 1812 uitstrekte van Polen tot China. Rusland speelt dan vanzelfsprekend mee in het wereldorkest. Anderzijds moet de buitenlandse dienst vaak optreden voor een staat die in de westerse wereld wordt gewantrouwd. Het spiegelt zich aan de communisten, op zoek naar verstoring van de wereldorde. Tsjoerkin was een modelexemplaar uit deze school met twee gezichten.

Tsjoerkin bespeelde graag het ironische register van de aristocratische diplomatie. Toen zijn Amerikaanse tegenhanger Samantha Power hem de les las over zijn „schaamteloze” steun aan het Syrische regime liet Tsjoerkin het bij de interruptie of ze wellicht Moeder Teresa was.

Zij waardeerde dit en noemde hem maandagnacht een „diplomatieke maestro”. Maar als het vaderland riep, trok hij rookgordijnen op. Hij zocht dan zijn toevlucht tot het harde sarcasme dat zo eigen was aan de Sovjetdiplomatie, die werd gekenmerkt door op tafel slaan met schoenen en njet zeggen.

Dat laatste kwam van pas in 2014. Nadat de MH17 was neergeschoten, moest hij vooral voorkomen dat de internationale gemeenschap Rusland de schuld zou geven. Hij deed wat hij had geleerd als tweede secretaris op de ambassade in Washington, toen in 1983 een sovjetstraaljager plots de Zuid-Koreaanse vlucht KAL007 had neergehaald: ontkennen.

Tsjoerkin over de rol van de VS in Syrië, december 2016:

Er was één constante in zijn loopbaan: alles stond steeds in het teken van een supermacht, die zich een plaats in de wereld moest bevechten. Toen de historicus in 1974 afstudeerde was de Sovjet-Unie een supermacht die op gelijke voet met de VS onderhandelde over ontwapeningsakkoorden. In de daarop volgende vier decennia moest Tsjoerkin de hele achtbaan van de recente Russische geschiedenis meemaken.

Als buitenlandexpert van de communistische partij en woordvoerder van minister Sjevardnadze was hij een spreekbuis van de glasnost. Als onderminister ten tijde van president Jeltsin moest hij de positie van het departement aan het Smolensk-plein verdedigen tegen de ambitieuze staf in het Kremlin. Als VN-ambassadeur diende hij het assertieve beleid van Vladimir Poetin.

Hij deed dat met verve. Al waren er geruchten dat hij kritiek had op diens binnenlandse politiek, in zijn ogen te veel gericht op een clan rond het Kremlin. Maar als professional baseerde Tsjoerkin zich op de hoofdlijn in de buitenlandse politiek: zonder Moskou is er geen vrede mogelijk.