Jehova’s mogen niet op het Holocaustmonument

Tweede Wereldoorlog Alleen namen van Joden, Roma en Sinti komen op het nieuwe Holocaustmonument. Waarom niet de Jehova’s getuigen?

Impressie van het nieuwe monument in Amsterdam. „Ik kan me voorstellen dat u teleurgesteld bent.” Artist impression Studio Libeskind

Wie is nou precies wel en wie niet slachtoffer van de Holocaust in Nederland? Op het monument dat aan de Weesperstraat in Amsterdam wordt neergezet, zullen volgens de website holocaustnamenmonument.nl „alle namen van de Nederlandse Holocaustslachtoffers die geen graf hebben” komen te staan. Alle namen?

Richard van de Velde – geschiedenisdocent en bestuurslid van een historische vereniging in Culemborg – wilde een naam ‘adopteren’. Daartoe nodigt de website het publiek uit, à raison van 50 euro per naam. Van de Velde koos ter adoptie de naam van een Jehova’s getuige uit Maurik, die is omgekomen in vernietigingskamp Auschwitz. Nederlandse Jehova’s getuigen werden tijdens de bezetting door de Duitse geheime politie gezocht, gevangen gezet en, in sommige gevallen, naar een concentratiekamp gedeporteerd. Volgens het boek Getrouw aan hun geloof van Tineke Piersma zijn zo een kleine honderd Nederlandse Jehova’s getuigen omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij hebben evenmin als andere kampslachtoffers een graf.

De naam die Van de Velde had voorgesteld, bleek niet voor te komen in het bestand van het organiserend comité. De secretaris schreef: „Helaas moeten wij u teleurstellen, Op onze website staat onze doelstelling beschreven en daar vallen alleen de joodse slachtoffers onder en de Roma en Sinti. Ik kan me voorstellen dat u teleurgesteld bent, maar als we deze naam er op zetten, moeten we de anderen die niet onder onze doelstelling vallen er ook op zetten en dat is niet de bedoeling.”

‘Vergeten’ groepen

Het lijkt wel of er twee Holocausts zijn, zegt Van de Velde. „Een van de joden, Sinti en Roma en een van de overigen.” Volgens hem hebben de „nabestaanden van de ‘vergeten’ groepen” ook recht op een naam op het monument.

Desgevraagd licht woordvoerder Jacques Grishaver van het comité toe:

„De uitgangspunten voor dit monument hebben we van meet af aan duidelijk weergegeven. Het gaat niet om oorlogsslachtoffers, het gaat om slachtoffers van de Holocaust. Mensen die in Nederland werden vervolgd om wie zij waren. Dat waren in de eerste plaats de Joden in Nederland. Sinti en Roma werden vervolgd op grond van dezelfde rassenwetten als de Joden, hun namen komen daarom ook op het monument.”

Van de in Nederland door Duitsers vervolgde Joden zijn er zo’n 102.000 omgekomen in de vernietigingskampen. Van de Sinti en Roma zijn er ongeveer 220 omgekomen. In Nederland zijn alleen Joden, Sinti en Roma categorisch vervolgd. Voor homoseksuelen of gehandicapten, die in Hitler-Duitsland actief werden vervolgd, zijn in Nederland geen razzia’s georganiseerd. Voor zover zij slachtoffer werden van de Duitse vernietigingsmachinerie, was dat omdat zij Joods waren (en dan komen hun namen op het monument) of verzetsstrijder.

En de Jehova’s getuigen dan? Ook zij werden in Nederland, zeker in de eerste jaren van de bezetting, actief en categorisch vervolgd door de Duitsers. „Het klinkt cru”, zegt Grishaver, „maar een Jehova’s getuige kon zijn geloof afzweren en dan was hij vrij om te gaan. Die mogelijkheid kregen Joden, Roma en Sinti niet.”