Recensie

God met een reusachtige hakbijl

Eylem Aladogan kan tegenstrijdige emoties verwerken in esthetische en rijk associatieve beelden. Maar in de Pont slaagt ze er niet in om haar boodschap ondergeschikt te maken aan haar werk.

Eylem Aladogan: Heart of Steel (Fire of Will) in de Pont in Tilburg. Foto: Peter Cox

Soms moet je je schouders ophalen en toegeven: dit is mislukt. Schrijvers doen het – als het goed is – dagelijks. Zij doden hun lievelingen in de digitale prullenbak. Kunstenaars en filmmakers doen het ook. Stapels schetsen voor tekeningen, schilderijen, films en sculpturen belanden op de grote stapel van goedbedoelde, maar toch uiteindelijk niet uitgevoerde ideeën. Uren, weken, maanden werk vaak voor niets.

De in Tiel geboren kunstenaar Eylem Aladogan (1975) kreeg een idee toen ze een bezoek bracht aan Yosemite Park in Californië. In het park, dat bekend staat om zijn watervallen en reusachtige rotswanden, sprong een beeld in haar gedachten. Het was, zoals de kunstenaar zegt: alsof „de hand van God met een reusachtige hakbijl” in het landschap had gehakt. Dat beeld wilde ze vertalen in kunst. Maar hoe? Eerst volgde een reis naar IJsland, waar ze gegrepen werd door de zwart basalten, vulkanische pilaren in het landschap. Daarna was er, in 2016, een verblijf aan het EKWC in Oisterwijk. Daar leerde ze experimenteren met kleislib en verschillende pigmenten.

Slurven gebakken klei

Het resultaat staat nu op haar solo-presentatie in De Pont in Tilburg. Heart of Steel (Fire of Will) is een gevaarte van drieënhalve meter hoog, dat letterlijk in tweeën wordt gespleten. Het ‘lichaam’, of het ‘landschap’, bestaat uit schuin omhoog reikende slurven van hard gebakken klei. De klei is onderaan donkergrijs, maar evolueert naar boven toe in een terracottakleur. Het verband met vuur is onweerlegbaar. Het lichaam van klei wordt doormidden gesneden door een gigantische, bronzen sikkel.

De presentatie wordt aangevuld met een recente collage, foto’s die in het Textielmuseum zijn bewerkt met kruissteekjes, en een goede schets van een geharnaste figuur die ter aarde stort maar zich nog een fractie van een seconde in evenwicht houdt door zijn zwaard in de grond te pinnen.

Aladogan is een flink aan de weg timmerende kunstenaar. Ze komt van de Rijksakademie, zit in de stal van galerie van Fons Welters, exposeert op tal van plekken in binnen- en buitenland. In interviews heeft ze al vaker aangegeven dat haar werk zijn kracht ontleent aan tegenstrijdige emoties: wilskracht die voortkomt uit angst bijvoorbeeld. Of zwaartekracht die wordt opgeheven door wilskracht. Zo zien we het bij de tekening van de ridder.

In het pronkstuk van deze tentoonstelling, Heart of Steel (Fire of Will), is van die tegenstrijdigheid (en daarmee spanning) helaas geen sprake. Letterlijkheid is troef. De knuisten zijn, bij wijze van spreken, altijd gebald. En daardoor wordt Heart of Steel een zwak, zelfs slap beeld, dat niets aan de verbeelding overlaat.

In het verleden liet Aladogan zien dat ze tegenstrijdige emoties kon verwerken in monumentale, esthetische en rijk associatieve beelden. De abstracte kathedraal bijvoorbeeld die zij tussen de bomen in Sonsbeek optrok in 2008, is daar een goed voorbeeld van. Nu in De Pont slaagt zij er niet in om de boodschap ondergeschikt te maken aan het werk. De associatie, toen in Yosemite Park, was een grootse. Maar om die grootsheid in drie dimensies te vertalen, is meer nodig dan nu in Tilburg is te zien.