Wie herovert Raqqa en wie houdt het straks in handen?

Syrische stad

De Syrische Koerden of het Turkse leger met lokale rebellen kunnen in Raqqa een grondoffensief uitvoeren tegen Islamitische Staat. Beide opties zijn riskant.

Militairen van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) verzamelen in het noorden van de provincie Raqqa, begin februari, in aanloop naar een offensief tegen IS. Foto Reuters

De militaire operatie in de Noord-Iraakse stad Mosul verloopt voorspoediger dan menigeen had gedacht. Wraakacties op burgers of massale vluchtelingenstromen zijn uitgebleven. Na de succesvolle herovering van het oosten van de stad lanceerde het Iraakse leger zondag een offensief om IS te verdrijven uit het westelijke stadsdeel.

Intussen is er een nieuw dilemma in de strijd tegen IS: wie is in staat de Syrische stad Raqqa te heroveren. „De grote vraag is wie de capaciteit en legitimiteit heeft de stad vervolgens in handen te houden”, zegt een anonieme westerse diplomaat in Istanbul.

„Op westerse ambassades breken ze zich daar het hoofd over. En niemand heeft het antwoord.”

Aangezien het Syrische regime geen legitieme partner is voor het Westen, in tegenstelling tot de Iraakse regering, zijn de opties beperkt. In feite zijn er slechts twee partijen die het grondoffensief, met Amerikaanse luchtsteun, zouden kunnen uitvoeren: de Syrische Koerden, of het Turkse leger in samenwerking met lokale rebellen. Maar beide opties zijn riskant en brengen nieuwe dilemma’s met zich mee.

De vorige Amerikaanse regering gaf aanvankelijk de voorkeur aan de laatste optie. Vooral omdat Turkije fel tegen de Amerikaanse steun voor de Syrisch-Koerdische militie YPG is, die het ziet als een terreurgroep die nauw is gelieerd aan de Turkse-Koerdische guerrillabeweging PKK. De VS vreesden dat ze door samenwerking met de YPG in Raqqa hun NAVO-bondgenoot Turkije nog verder van zich zouden vervreemden.

‘Erdogans geesten’

Maar Obama’s veiligheidsteam was er niet van overtuigd dat het Turkse leger in staat was zo’n omvangrijke en riskante operatie tot een goed einde te brengen. De troepenmacht die Turkije beloofde op de been te brengen, werd door Amerikaanse defensiefunctionarissen bestempeld als ‘Erdogans geesten’. Dus koos Obama na lang aarzelen toch voor de Syrische Koerden.

Na zeven maanden van planning had het team van president Obama een aanvalsplan gesmeed. Maar omdat de voorbereidingen zo lang duurden, moest het uiteindelijk in gang worden gezet door de regering van president Trump. Maar het veiligheidsteam van Trump wees het plan resoluut van de hand als ‘broddelwerk’, zo schreef The Washington Post onlangs. Dus is samenwerking met Turkije ineens weer een optie.

De Turkse president Erdogan ziet in Trump een politieke geestverwant die hij wellicht kan overhalen de alliantie met de Koerden te verbreken. Dus onthield Erdogan zich van kritiek op Trumps controversiële inreisverbod, ook al presenteert hij zichzelf graag als de leider van de moslimwereld. Tijdens hun eerste telefoongesprek, twee weken, geleden zouden de twee overeenstemming hebben bereikt over nauwere samenwerking in de strijd tegen IS in Syrië.

Afgelopen vrijdag bracht de Amerikaanse legerleider Joseph Dunford een bezoek aan Turkije. Tijdens een bijeenkomst op de luchtmachtbasis Incirlik, die de VS gebruiken voor bombardementen op IS, presenteerden de Turken twee voorstellen voor de herovering van Raqqa, meldde de Turkse krant Hürriyet.

Volgens Hürriyet heeft één plan de voorkeur van de Turkse regering. Het behelst door Turkije getrainde rebellen die met steun van Turkse en Amerikaanse speciale eenheden, via de grensstad Tal Abyad Syrië binnentrekken. Dat is de kortste route vanuit Turkije naar Raqqa. Maar Tal Abyad is in handen van de Syrische Koerden. De VS zouden hen moeten overtuigen om Turkse troepen een vrije doorgang door Koerdisch gebied te geven, schreef Hürriyet.

In tweeën snijden

Het lijkt vrijwel uitgesloten dat de Koerden hiermee instemmen. De Turken houden weliswaar vol dat de operatie zal worden uitgevoerd door lokale troepen. Het houdt wel in dat het Turkse leger aanwezig zou zijn in Koerdisch gebied. De Koerden vrezen dat het plan een verhulde poging van de Turken is hun autonome regio in het zuidoosten in tweeën te snijden.

Het tweede voorstel is om Syrië veel westelijker binnen te trekken en vervolgens via Al-Bab, waar Turkse troepen al maanden tegen IS vechten, door te stoten naar Raqqa. Die route van 180 kilometer leidt wel door bergachtig terrein. Bovendien is Raqqa inmiddels vrijwel geheel omsingeld door de Koerden, die klaar staan de aanval te openen.

Uiteindelijk zal de regering-Trump een knoop moeten doorhakken. „Ik krijg de indruk dat de VS wel willen dat Turkije Raqqa herovert, maar niet dat ze het erna houdt”, zegt de Turkse generaal-majoor b.d. Naci Bestepe.

„Dit zou betekenen dat we moeten samenwerken met de YPG, en dat is uitgesloten. Daarmee zouden we de YPG legitimiteit geven. De VS kunnen vervolgens zeggen: jullie hebben met de YPG samengewerkt, hoe kan het dan een terroristische organisatie zijn?”

Een keuze voor een van de twee partijen lijkt dus onvermijdelijk. Maar daarmee dient het volgende probleem zich aan. Want geen van beide partijen wordt in staat geacht om Raqqa na de herovering te pacificeren. Sommige lokale stammen staan bovendien nog altijd volledig achter IS. En de verwachting is dat zij geen Koerdische of Turkse bezettingsmacht zullen dulden.