Recensie

Knappe klankcollage rond Toon Tellegen

Een kort prozagedicht van Toon Tellegen werd een bezwerende, drie uur durende muziektheatervoorstelling.

De Optocht van Toon Tellegen, door het Ives Ensemble

In 2012 publiceerde schrijver Toon Tellegen een kort prozagedicht. Vier uitgaves later beslaat De optocht een kleine honderd bladzijden. Samen met kunstenaar en regisseur Petra van der Schoot werkte componist Piet-Jan van Rossum de integrale tekst om tot een drie uur durende muziektheatervoorstelling. Het Ives Ensemble en de voorlezende acteurs Joop Keesmaat en Hans Buhrs gaven zondag de première in het Korzo Theater.

De armlastigen, de onheilszwangeren, de gramstorigen, de verlorenen. In De optocht trekt de mensheid in een apocalyptische stoet voorbij aan een misantropische ooggetuige. Samen met de gelukzaligen, de onschuldigen en de eenzamen passeren ze de revue in een sardonische schildering van mislukte levens en - vooral - de dood, die zich aan het eind van elke alinea even onverbiddelijk aandient: Pats!.

Van Rossum voorzag Tellegens boordevolle woordkunst van muziek voor klein ensemble en tape. Aanvankelijk overheerste de soundtrack, waarin stadsrumoer, hoorspelachtige geluiden en elektronische timbremengels versmolten tot een indringende klankcollage.

Naarmate de voorstelling vorderde, trad er verstilling in. Gewichtsloze, haarfijn geïnstrumenteerde ensemblemuziek trok voorbij, waarin hoorbaar de geest van Satie en Feldman rondwaarde. Hypnotische eenvoud als tegenhanger voor Tellegens barokke overdaad.

Eenvoud tekende ook Van der Schoots enscenering, die gestileerd was als een eeuwenoud zenritueel. Ensembleleden en voorlezers kwamen op in Oosterse monnikspijen, er werd een reusachtige, zwart gemantelde silhouet (de dood?) over het podium gereden, en een mimespeler droeg maskers uit het Japanse Noh-theater. Ondanks het dienstbare spel van het Ives Ensemble en de pakkende voordrachtskunst van Keesmaat (gedragen rust) en Buhrs (sarrende stemmetjes) dreigde de voorstelling soms te bezwijken onder haar eigen tekstuele gewicht.

Wie zich overgaf aan de onophoudelijke stroom woorden en klanken trof in de De optocht echter de poëzie van subliem vormgegeven traagheid. Imponerend, confronterend en vooral bezwerend.