Ophef onder Duitse journalisten om afschaffen vertrouwelijkheid

Rechter gelast openheid

Veel journalistiek werk gebeurt in vertrouwelijke achtergrondgesprekken. Strijdig met de Grondwet, oordeelde de Duitse rechter. Journalisten vrezen dat de deur nu helemaal dicht gaat.

De Duitse bondskanselier Merkel op een bijeenkomst afgelopen zaterdag. Foto AFP.

Bondskanselier Angela Merkel moet openbaar maken met welke journalisten ze vertrouwelijke achtergrondgesprekken voert en waarover die gesprekken gaan. Dat heeft een rechter in Berlijn bepaald. In een verontwaardigde reactie noemt de Duitse journalistenvakbond DJV de uitspraak „een farce”. De bond vreest dat het vonnis, als het rechtskracht krijgt, een eind zal maken aan alle achtergrondgesprekken in de Duitse politiek. Het Bundeskanzleramt, het kantoor van de bondskanselier, is in hoger beroep gegaan.

Bij een achtergrondgesprek, in Duits journalistenjargon aangeduid als ‘Unter drei’, is de afspraak tussen politicus en journalist dat het gesprek alleen dient als achtergrondinformatie voor de journalist. Deze mag er niet uit citeren of naar verwijzen. (Uit gesprekken ‘unter zwei’ mag wel geciteerd worden, maar alleen met een heel algemene verwijzing naar de bron, zoals bijvoorbeeld: regeringskringen. Bij gesprekken ‘Unter eins’ kan met naam en toenaam worden geciteerd).

De kwestie is vorig jaar aanhangig gemaakt door een journalist van de Berlijnse krant Der Tagesspiegel, Jost Müller-Neuhof. „Het is bekend dat er zulke gesprekken zijn”, zegt hij. „Ik was er tot dan toe niet voor uitgenodigd, maar wilde weten welke informatie daar aan de journalisten werd verstrekt.”

Strikte geheimhouding

Toen een verzoek aan het Kanzleramt niets opleverde, spande hij een kort geding aan. De geheimhouding rond de achtergrondgesprekken is zó strikt, dat hij desgevraagd zelfs niet kan zeggen of andere redacteuren van de Tagesspiegel wél worden uitgenodigd. „Er wordt vertrouwelijkheid overeengekomen. Daarom zwijgen de deelnemers erover.’’ Maar de krant steunt de procedure die hij heeft aangespannen.

Müller-Neuhof argumenteerde maandag in een groot artikel in zijn krant dat „het samenspel tussen media en regering vaak bekritiseerd wordt. Daarbij gaat het om de geloofwaardigheid van de berichtgeving.” Transparantie vindt hij daarom extra belangrijk. Bovendien wijst hij erop dat de wet de overheid verplicht tot gelijke behandeling bij het verstrekken van informatie. Het Kanzleramt bracht daar tegenin dat de vertrouwelijkheid van contacten tussen media en hun bronnen beschermd moet worden.

Pas dit weekeinde kwam naar buiten dat de Berlijnse bestuursrechter in december heeft bepaald dat openbaar gemaakt moet worden met welke journalisten, waar en wanneer de bondskanselier achtergrondgesprekken voert. Ook moeten de thema’s bekendgemaakt worden waarover is gesproken. De inhoud van de gesprekken mag wel vertrouwelijk blijven. Telefoongesprekken en toevallige ontmoetingen vallen buiten de uitspraak. De rechtbank baseert zich onder meer op artikel 5 van de Duitse grondwet, waarin de persvrijheid is vastgelegd.

Farce

De voorzitter van de journalistenbond, Frank Überall, veroordeelde de uitspraak maandag scherp. Het vonnis zou niet alleen een farce zijn, maar ook „inbreuk maken op de vertrouwelijkheid van redacties”. „Als de uitspraak zo blijft staan, zal hij van toepassing worden op alle politici, tot aan de burgemeester aan toe”. Achtergrondgesprekken zijn volgens de bond „geen geheim gekonkel”, maar „belangrijke instrumenten voor het verkrijgen en kunnen plaatsen van informatie.”

Gevraagd of het niet belangrijk is om te weten met welke journalisten de bondskanselier spreekt, zegt woordvoerder Hendrik Zörner van de journalistenvakbond: „Het gaat de openbaarheid niets aan of ze met u spreekt of met Der Spiegel.” De achtergrondgesprekken zijn volgens hem voor journalisten belangrijk, onder meer om een indruk te krijgen van de politieke stemming rond bepaalde onderwerpen. De uitspraak van de rechter, meent Zörner, zal ertoe leiden dat die gesprekken niet meer gevoerd zullen worden.