Pence probeert Europa gerust te stellen

Duitse conferentie

De Amerikaanse vicepresident sprak over verzoening en lotsverbondenheid in München. Europa vraagt: wat wordt de lijn van de VS?

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Amerikaanse vice-president Mike Pence ontmoetten elkaar op de veiligheidstop in München. Foto Philipp Guelland/EPA

Bestaat ‘het Westen’ nog? Had je die vraag een jaar geleden gesteld, dan was je wellicht behoedzaam apart genomen en naar een arts gebracht. Maar met Donald Trump – kampioen America First – in het Witte Huis, met de Brexit voor de deur en een sterke populistische anti-EU beweging in menig Europees land, is die vraag onrustbarend actueel.

Afgelopen weekend togen honderden denkers, ministers, parlementariërs en dertig regeringsleiders naar het oubollig-chique Hotel Bayerischer Hof in München om zich ervan te vergewissen dat Europa en de VS nog steeds een setje zijn. Dat oude afspraken, overeengekomen na de Tweede Wereldoorlog, nog altijd van kracht zijn. Dat EU en VS samen pal staan voor democratie, rechtsstaat en vrijheid. Is het Westen anno 2017 een politiek-militair verbond, of houden handel en economie de boel bijeen?

Schouder aan schouder

De Amerikaanse vicepresident Mike Pence had zich kennelijk voorgenomen om de onrustige partners in Europa op hun gemak te stellen. Met kloeke uitspraken, aangevuld me persoonlijke ervaringen maakte hij zaterdag tijdens zijn eerste belangrijke toespraak over buitenlands beleid duidelijk dat ook deze Amerikaanse regering schouder aan schouder staat met Europa. Het contrast met de kritische en badinerende uitlatingen van zijn baas, president Trump, in het Witte Huis kon haast niet groter zijn.

„De VS ondersteunen de NAVO van harte”, zei Pence op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München. En: „We gaan de toekomst samen tegemoet.” Hij sprak over „lotsverbondenheid” en over „gezamenlijke waarden”. Vertrouw erop, zei hij, „de VS zullen altijd uw beste bondgenoot zijn.”

Pence sprak in München over de Amerikaanse rol in de Tweede Wereldoorlog en bracht zondag een bezoek aan concentratiekamp Dachau. Pence benadrukte dat de VS de solidariteit van de NAVO na de aanslagen van 9/11 niet zijn vergeten. Hij vertelde hoe hij na de aanslagen de Amerikaanse ambassade in Berlijn bezocht, waar bloemen en condoleancekaarten metershoog lagen opgetast. Dat zou hij nooit vergeten.

Ongevaarlijke clichés

Die verwijzing naar een van de hoogtepunten uit transatlantische solidariteit bleek de honingzoete aanloop naar een waarschuwing. President Trump, zei Pence, verwacht dat Europa woord houdt en meer zal bijdragen aan defensie. „Time has come to do more”, zei Pence streng.

Pence sprak in algemene termen en ongevaarlijke clichés, maar zijn boodschap stond haaks op eerdere berichten uit de Oval Office. Trump noemde de NAVO „achterhaald”, de EU een wapen tegen Amerika, en hij heeft, in een interview met een Duitse krant, Merkel en Poetin over één kam geschoren.

Na zijn toespraak drong zich dus meteen de vraag op: welke lijn zal in Washington de doorslag geven? De lijn-Trump – als men zijn wispelturige uitspraken als een ‘lijn’ mag opvatten – of de lijn-Pence. Pence’ woorden over lotsverbondenheid sloten naadloos aan bij de vurige verdediging van het Westen van de Republikein John McCain. Zijn steun voor de NAVO was een echo van de woorden van minister van Defensie James Mattis vrijdag bij de opening van de conferentie.

Dat Trumps ambassadeurs een consistente boodschap hadden, hielp hun geloofwaardigheid. Maar er werd ook op gewezen dat die mooie woorden door één tweet van de president ongedaan gemaakt kunnen worden. Het wachten is op daden van Trump zelf. „We moeten eerst actie zien”, zei de Poolse president Andrzej Duda.

In München was een flinke delegatie uit het Congres. De senatoren onderstreepten dat hun overheid meer is dan de uitvoerende macht. „Het Congres kan altijd nog iets doen”, zei de Democratische senator Jeanne Shaheen. Haar partijgenoot Chris Murphy begreep de Europese verwarring wel. „Niemand heeft een idee wat het Amerikaanse buitenlands beleid is!”