Column

Wat nou, neoliberale doorrekening?

Maar ook al hebben de doorrekeningen 1.001 beperkingen en gaan het leven en de politiek om veel meer dan economie, we weten sinds donderdag één ding: met een visie kan je aankomen bij het CPB, ook een linkse.

Bleek het toch allemaal reuze mee te vallen als je groene of socialistische visies laat doorrekenen. Om te scoren bij de doorrekening van het Centraal Planbureau hoef je helemaal geen neoliberaal te zijn. Toen CPB-baas Laura van Geest donderdag het boekwerk presenteerde waarin de economische effecten van de verkiezingsprogramma’s worden geschat, zag je in de cijfertjes niet veel terug van de traditionele kritiek op het doorrekenen.

Die kritiek was er nu ook weer. Op het CPB als „ideologische zedenpolitie: alles is goed zolang het maar marktwerking is,” aldus Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie en kandidaat-Kamerlid voor de Partij voor de Dieren. Die laat haar plannen principieel niet doorrekenen omdat de partij in de woorden van voorvrouw Marianne Thieme niet „gevangen” wil worden „in eenzijdige economische logica.” Of van Henk Krol van 50plus, die zijn plan om de AOW-leeftijd op 65 te zetten niet laat doorrekenen door het CPB en wel door een universiteit die „niet alleen de minnen maar ook de plussen berekent”.

Engelen vatte de kritiek in een opiniestuk in NRC indringend samen. Ik citeer: „Wil je als partij goed uit de verf komen, dan weet je wat je moet doen: meer flexibilisering van de arbeidsmarkt, hogere pensioengerechtigde leeftijd en lagere uitkeringen. Doe je het tegenovergestelde, dan word je daar genadeloos voor afgestraft.” Die afstraffing kwam donderdag niet.

De politieke partijen beloven van alles, ziet het CPB. En het is nog te betalen ook. Dit is waar de partijen op inzetten

SP, PvdA en GroenLinks dienden een programma in dat met neoliberaal niks te maken heeft, maar inzet op de overheid om de economie te stutten door publieke banen te creëren en uitkeringen te verhogen (SP, PvdA) of een geheel andere kant op te sturen via een drastische vergroening van het belastingstelsel en milieu-investeringen (GroenLinks). En alledrie zorgen ze voor hogere groei, hogere koopkracht, fors lagere werkloosheid en kleinere inkomensverschillen. Het rechtse beleid van de VVD scoort de komende vier jaar niet beter.

Je hoeft dus niet de sociale zekerheid te versoberen zoals de VVD doet om goed te scoren. Het verschil tussen rechts en links zit vooral in de werkgelegenheid op de lange termijn. Het beleid van de VVD scoort daarop veel beter dan de linkse partijen. Maar de prijs daarvan maakt het CPB ook helder. De strengere sociale zekerheid zorgt ervoor dat meer mensen een baan zoeken, maar die vinden ze niet meteen. Dat hogere arbeidsaanbod zet druk op de lonen. Dat verleidt werkgevers ertoe meer mensen aan te nemen. Uiteindelijk stijgen de lonen weer. Dit proces kan jaren duren.

Het beleid van de drie linkse partijen kent ook een prijs. Bij GroenLinks valt een lastenverzwaring van 11,5 miljard euro voor huishoudens na de volgende kabinetsperiode. Die extra last doet niet mee in de koopkracht- en economische groeieffecten die het CPB donderdag presenteerde. Bij de SP en de PvdA groeit de werkgelegenheid op lange termijn matig of krimpt (SP) en krijgt de overheid een geldprobleem in de toekomst. Met name de verlaging van de AOW-leeftijd naar 65 van de SP zorgt ervoor dat kabinetten na 2021 moeten bezuinigen of belastingen verhogen. Bij alledrie tekent het CPB aan dat de plannen zo ingrijpend zijn dat de berekeningen met meer dan gemiddelde onzekerheid zijn omgeven. „Ons instrumentarium is niet uitgerust voor de revolutie,” zei Van Geest, nooit te beroerd om de beperkingen van de doorrekening aan te geven.

Maar ook al hebben de doorrekeningen 1.001 beperkingen en gaan het leven en de politiek om veel meer dan economie, we weten sinds donderdag één ding: met een visie kan je aankomen bij het CPB, ook een linkse. Economen hebben het vaak tegen politici gezegd: laat de doorrekening je niet weerhouden van visie. Ik zeg: volgende keer lekker laten doorrekenen, kijken wat er gebeurt.