Wat doe je met rotte appels?

Iedereen heeft wel eens een slechte werkdag. Maar er zijn collega’s die dag in dag uit de sfeer verzieken. Wat doe je als manager met zulke mensen? Eerste vraag: over welke problemen gaat het eigenlijk? Volgens onderzoekers zijn er drie soorten collega’s die de grootste negatieve invloed hebben.

1. Mensen die weigeren zich in te spannen, die de kantjes eraf lopen.

2. Collega’s die voortdurend uiting geven aan hun pessimisme, onzekerheden en irritaties.

3. Medewerkers die respectloos met anderen omgaan.

Onderzoekers Will Felps, Terence Mitchell en Eliza Byington stelden vast dat deze mensen een sterk negatieve invloed hebben op de motivatie, de creativiteit, het welzijn en de prestaties van hun collega’s. Eén rotte appel heeft dus echt meetbaar effect op de rest.

Volgende vraag: wat doe je eraan? Een greep uit de bevindingen.

Het is een open deur van jewelste, maar de eerste stap is voorkomen dat je rotte appels in dienst neemt. Het uitgebreid checken van iemands werkhistorie en gesprekken met voormalige collega’s helpen. Dat kost tijd en geld. Maar de kosten van het aannemen van een rotte appel blijken in de regel de opbrengsten van je twee best presterende mensen teniet te doen.

Is er toch eentje door de selectie geglipt? Dan kan intensieve begeleiding helpen. Maak allereerst zeer duidelijke gedragsafspraken: wat wil je niet meer zien, wat wil je wél zien. Doe dit onder vier ogen. Moedig in de weken daarna het gewenste gedrag aan, meteen wanneer je het waarneemt. Bestraf daarnaast het ongewenste gedrag, in eerste instantie in korte persoonlijke gesprekken. Maar wanneer dit niet werkt is steviger ingrijpen nodig. Zoals het geven van een officiële waarschuwing die ook het personeelsdossier ingaat. Of de persoon in kwestie - tijdelijk - buiten het team plaatsen. Vaak tot grote opluchting van de rest.

Maar het kan altijd erger. Is er sprake van fraude, bedrog en andere vormen van onethisch of illegaal gedrag, dan heeft zelf dokteren geen zin. Meestal loopt het uit op ontslag. Het beste advies is dan om niet te lang te wachten met het nemen van maatregelen. Hetzelfde geldt wanneer iemand overduidelijk niet past in een werkomgeving, wanneer bijvoorbeeld basale vaardigheden ontbreken of de collega’s het probleemgedrag niet langer pikken.

Soms zijn er echter heel andere dingen aan de hand. Soms veranderen goede collega’s door een reorganisatie of slechte behandeling in rotte appels. Soms is het daarom nodig dat je als manager je excuses aanbiedt voor wat er is gebeurd en kijkt of het mogelijk is een nieuwe start te maken.

En ook komt het voor dat individuen door hun collega’s worden aangewezen als zondebok, terwijl er in werkelijkheid andere dingen aan de hand zijn. Controleer dus altijd of er echt sprake is van ondermijnend gedrag.

Gaat het echter overduidelijk om een rotte appel uit een van de drie genoemde categorieën - zeg maar: lui, negatief of respectloos - wacht dan niet met ingrijpen. Veel managers vinden het rotwerk, maar vrijwel altijd zijn de mensen in je team je oprecht dankbaar. En dat maak je als manager ook niet dagelijks mee.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist. Hij schrijft elke week over management en leiderschap.