Republikeinse senatoren zijn bezorgd maar zwijgen

Interne oppositie

De leiders spelen mooi weer, maar het Republikeinse gemor over Trump wordt sterker. „Het Witte Huis heeft geen enkel plan.”

Senatoren tijdens de inauguratie van Trump. Een opstand hangt in de lucht, denken sommige Republikeinen. Foto Richard Ellis/ Planet Pix

Een Republikeinse opstand tegen Donald Trump hangt in de lucht, zegt Geoffrey Kabaservice. Lange tijd zagen de meeste Republikeinen in Washington hun president als een slecht cafetaria, zegt de partij-insider. Ze gaan er met tegenzin naar binnen, negeren het meeste voedsel dat ligt uitgestald, en kiezen de vette hap waar ze zin in hebben. Maar nu, vier weken na het aantreden van Trump, merken ze dat het eten niet smaakt. „Ik hoor nu veel mensen zeggen: we krijgen niks voor elkaar met Trump. We hebben het fout gezien.”

De Republikein houdt kantoor dichtbij het Capitool, het machtsbolwerk van zijn partij, waar hij met lobbygroep Republican Main Street werkt voor een groep gematigde conservatieve Congresleden. Hij schreef in 2012 het boek Rule and Ruin, waarin hij waarschuwde voor de „systematische uitroeiing” van zijn soort Republikeinen – denk: bedaagde bestuurders – en de opkomst van een nationalistisch populisme.

De opkomst van Donald Trump heeft de Republikeinse Partij aan zichzelf te danken, zegt Kabaservice. De afgelopen jaren werd de partij radicaler en onverzoenlijker. Plannen waren er in de Obama-jaren niet, behalve dat alles van Obama gestopt moest worden. „Verwoest de instituten om ze te redden, was het motto. Trump was de uiterste consequentie van dat denken. Maar nu we opeens alle macht hebben, staat er niets meer overeind. We kwamen op dankzij het populisme en gaan dankzij het populisme nu weer hard ten onder.”

Sluimerend conflict

Het huwelijk tussen het conservatisme en het trumpisme was altijd al ongemakkelijk. Tijdens de Republikeinse voorverkiezingen in 2016 kreeg Donald Trump van al zijn tegenstanders te horen dat hij geen echte conservatief was. Hij geeft niet om de ideeën van een kleine overheid, hij pleit juist voor een sterk centraal gezag. Hij gaf niets om sociaal-conservatieve ideeën, zoals abortus. Hij zei ‘America First’, terwijl de neoconservatieven juist een grote Amerikaanse rol in de wereld willen.

Pas toen Trump onverslaanbaar bleek, verenigde de partij zich achter hem. Kabaservice: „Republikeinen in het Congres dachten vervolgens Trump te kunnen gebruiken voor hun agenda. Sommigen wilden Obamacare afschaffen, of lagere belastingen invoeren. Maar ze vergaten dat Trump niet een van hen is. Ze hebben geen enkele controle over hem, nu hij de macht heeft.”

Deze week werd dat sluimerende conflict zichtbaar in de affaire rondom Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn. Trump ontsloeg Flynn nadat was uitgekomen dat hij contact had gehad met de Russische ambassadeur. Maar hij zei donderdag ook dat zijn veiligheidsadviseur niets verkeerd had gedaan. Er ontstond voor het eerst na de inauguratie brede onvrede in de partij. Een groep Republikeinen in de Senaat wil een onderzoek naar de Russische connecties van Trump.

Dit conflict is een bom onder het broze vertrouwen tussen conservatieven en Trump-getrouwen. Michael Flynn, een Democraat, is een echte trumpist. Met adviseurs als Steve Bannon, Stephen Miller en Roger Stone hoorde hij bij het opstandige groepje, dat net zo hard tegen de eigen partij schopte als tegen de Democraten.

Deze groep ziet het ontslag van Flynn als een samenzwering van de gevestigde orde in de partij tegen Trump. Roger Stone zei donderdag op de site InfoWars, van complotdenker Alex Jones, dat Flynn „gelyncht” was door Trumps stafchef Reince Priebus, een van de weinige adviseurs van Trump die uit de partijelite komt. Stone: „Hun plan is simpel: zuiver de Trump-loyalisten. Het probleem voor de elite is alleen dat wij niet opzij gaan. Als wij de basis moeten mobiliseren, zullen we dat doen.”

Stone doelt hiermee op de populariteit van Trump onder Republikeinse kiezers. Dat is het machtigste wapen van de president. Volgens een peiling van bureau Pew staat 84 procent van de Republikeinse kiezers achter Trump. Tegelijkertijd is hij de meest impopulaire beginnend president in de moderne geschiedenis, met een populariteit van 39 procent. De loyaliteit van de Republikeinse kiezer is belangrijk, want Congresleden moeten eind volgend jaar alweer hun herverkiezing veiligstellen, bij tussentijdse verkiezingen.

„Als je nu praat met Republikeinse Congresleden, hoor je zelden iemand iets positiefs zeggen”, zegt de conservatieve schrijver David Frum. „Ze zijn bang voor hem, maar ook opportunistisch. Pas als ze het gevoel hebben dat hij geen waarde meer heeft, laten ze hem vallen.”

Gemor neemt toe

Frum, die ooit voor George W. Bush werkte, beschreef deze maand een alarmerend stuk in The Atlantic hoe Trump zijn presidentschap in een autocratie kan veranderen. Dat stuk gaat driftig rond in Washington. De democratie is volgens Frum zwak, en de scheiding der machten bestaat in Washington bijna niet meer. Dat geeft Trump, als hij het niet verprutst, ongekend grote macht.

Het Congres, waar Republikeinen in beide kamers een meerderheid hebben, is het volgens Frum niet meer gewend een president van de eigen partij kritisch te bekijken. Trump wordt daarom niet gecontroleerd door het enige gekozen instituut dat dat zou kunnen.

Frum: „Er is onder Republikeinen veel bezorgdheid over Trumps ideeën, bijvoorbeeld over vrijhandel. Met zijn isolationisme gaat hij precies in tegen de partijlijn van decennia. Bijna niemand houdt van hem, maar Trump heeft de conservatieve wereld gebroken en herschapen naar een Trump-wereld. Gouverneurs, Congresleden, rechtse journalisten, conservatieve denktanks: hij heeft ze onderworpen.”

Toch merkt David Frum, net als Geoffrey Kabaservice, dat het gemor sterker wordt. Door de chaos van de afgelopen tijd, met name deze week, is de conservatieve kijk op Trump aan het veranderen. Frum: „Bush had in zijn eerste weken al een gedetailleerd belastingplan. Obama was al bezig met Obamacare en de financiële crisis. Zij hadden een agenda, ze wisten wat ze wilden. Nu is er niks. Het Witte Huis heeft geen enkel plan en is te disfunctioneel om iets te verzinnen.”

Om een idee te doen slagen, moet een president de rol van bemiddelaar tussen Congres en regering spelen. Er waren in het verleden vaker presidenten die slecht lagen in hun eigen partij. Dwight Eisenhower, zegt Frum, was net zo’n buitenstaander als Trump nu. Maar hij probeerde de relatie te verbeteren en kreeg veel voor elkaar. Trump is daar niet in geïnteresseerd.

„Een president moet leiding geven, ook in zijn eigen partij. Nu zien de Republikeinen vol afschuw hoe Trump van het ene schandaal in het andere rolt.”

Mike Pence als bemiddelaar

Republikeinse leiders spelen nu nog mooi weer. Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, heeft een ambitieus belastingplan, met grote geplande bezuinigingen, dat Obama tegenhield. Met Trump heeft het meer kans van slagen, denkt hij. Om die reden houdt hij Trump uit de wind: er komt geen onderzoek in het Huis van Afgevaardigden naar Michael Flynn. Maar die steun kan verdwijnen, zegt David Frum. „Er kunnen twee dingen gebeuren: het kan doorgaan zoals nu, waardoor hij steeds impopulairder wordt. Of hij gaat echt regeren, maar dan zal hij met plannen komen die goed liggen bij kiezers, maar niet in de eigen partij. Hij is geen man van een kleine overheid: hij wil juist veel meer uitgeven en sociale voorzieningen in stand houden.” In beide scenario’s is een conflict onvermijdelijk, zegt Frum.

Steeds meer conservatieven willen van Trump af, hoort de Republikein Geoffrey Kabaservice om zich heen. „Maar het is nu nog gevaarlijk dat hardop te zeggen. Het kan je je carrière kosten.” De meeste conservatieven denken dat ze met vicepresident Mike Pence een veel betere bondgenoot hebben. Pence is weliswaar veel conservatiever dan de meeste Congresleden, maar hij komt uit de partijkaders. Hij is één van hen.

Mike Pence trekt volgens Kabaservice de aandacht door zijn bemiddelende rol. „Wat Trump nalaat, doet Pence nu juist. Hij praat voortdurend met verschillende facties in het Congres. En tegelijk speelt hij de rol van trouwe adjudant van Trump. Misschien wil hij oprecht een succes van Trumps presidentschap maken, maar het scenario is ook denkbaar dat hij vooruitloopt op een opstand.”

Die opstand hangt in de lucht, want de partij is gedemoraliseerd, zegt Kabaservice. „We betalen de prijs voor de populistische koers die we zelf omarmd hebben. Oppositievoeren is veel makkelijker dan regeren.”