Column

Kremlin net zo in verwarring als de rest van de wereld

Heeft Rusland zich te rijk gerekend met president Trump? Wat een lijntje leek, is binnen een maand een lont geworden, schrijft Hubert Smeets.

Moskou is goed in sloopwerk. Bouwen gaat Rusland minder goed af. Kraak de Pax Americana daar waar het kan: dat was afgelopen tien jaar een van de prioriteiten van het Kremlin. Dit beleid was gebaseerd op de ‘multipolaire wereldorde’, die minister Jevgeni Primakov van Buitenlandse Zaken in 1997 al had geschetst als antwoord op de Amerikaanse hegemonie. Die Primakov-doctrine is stapsgewijs uitgevoerd. Speldenprik in Kosovo (1999). Strafexpeditie tegen Georgië (2008). ‘Hereniging’ met de Krim (2014). Oorlog in Oekraïne (2014). Militaire interventie in Syrië (2015). Driehoeksverhouding met Ankara en Teheran (2016). Maar de hoofdprijs is: Donald Trump (2017).

Moskou wacht nu, glas cognac en sigaar bij de hand, rustig af tot alles verder die kant op rolt? Toch niet.

Het fundament ligt er, mede dankzij Poetin, de eerste wereldleider die gokte op Trump, en zijn diplomaten die hun werk vakkundig ter hand namen. Maar nu het op bouwen aankomt, blijkt een belangrijke gesprekspartner van Moskou zelfs de eerste 25 dagen van Trump in het Witte Huis niet te hebben gehaald.

Veiligheidsadviseur Michael Flynn was niet de eerste die onderuitging. In augustus sneefde campagneleider Paul Manafort, mannetjesmaker van de later verdreven Oekraïense president Viktor Janoekovitsj. In september verdween Carter Page met de noorderzon, nadat VS-inlichtingendiensten waren gaan wroeten in zijn adresboek. Vooral zijn connectie met ceo Igor Setsjin van staatsoliebedrijf Rosneft had hun interesse. Oud-MI6-spion Christopher Steele suggereerde vorige maand in zijn Trump Dossier, dat Setsjin aan Page een plukje Rosneft-aandelen in het vooruitzicht zou hebben gesteld. Die belofte is onverifieerbaar. Feit is wel dat Rosneft in december een pakket van 19,5 procent voor circa 11 miljard dollar heeft verkocht aan buitenlanders. De financiering van die transactie, waarin een brievenbusfirma op de Kaaiman-eilanden een rol speelt, is duister.

De afgang van Flynn plaatst Moskou voor de grootste vragen. Wat een lijntje leek, is binnen een maand een lont geworden. Het Kremlin reageert wellicht daarom terughoudend. Het is net zo in verwarring als de rest van de wereld. Zoals in 2000 velen in het Amerikaanse establishment zich wanhopig afvroegen ‘Who is Mr. Putin?’, zo wil nu de Moskouse elite weten: staat Trump aan ‘onze’ kant of zal hij om binnenlandse, politieke redenen campagnebeloften verloochenen?

Het antwoord daarop is urgent. Als Washington in de weer blijft met die halve politieke burgeroorlog in eigen land en de rest van de wereld op zijn beloop laat, moet Rusland paraat staan het vacuüm te vullen. Maar Rusland is daar niet klaar voor. Economisch kan het de kosten niet zomaar ophoesten, die een ideale Pax Slavia Orthodoxa met zich meebrengt. Indien de olieprijs laag blijft, zal de overheid volgens haar eigen prognoses tot 2034 moeten bezuinigingen. Politiek is het fundament ook niet stevig genoeg.

Als Geert Wilders, Marine Le Pen en Frauke Petry dit jaar toch niet in staat zijn een gooi naar de macht te doen, ontbeert het Kremlin de politiek-ideologische dekking die het in Europa nu al jaren zoekt. Zie het interview met Anton Sjechovtsov donderdag in NRC.

Het sloopbeleid is zo succesvol geweest, dat Moskou nu te weinig bouwers heeft. Die paradox stond niet in de Primakov-doctrine en dus ook niet in het script van het Kremlin.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.