Hekel aan beleid dat anderen voortrekt

De Stemming

In een etnisch gemengde middenklassewijk zoeken de kiezers de flanken op. „Nederlanders hebben Wilders nodig, wij Kuzu.”

In de wijk Fascinatio is het „ieder op zich”. De moeder van Audrey Bruinhart werd na haar pensioen gekort op haar aow. „Onrechtvaardig.” Ze ziet met lede ogen hoeveel de „nieuwere Nederlanders” voor elkaar krijgen. Foto’s Martijn Beekman

Op de Solislaan liggen zwerfkeien die auto’s tot langzaam rijden dwingen. Door de Eerste Articuslaan hollen slierten kinderen. Een jongetje zweeft voorbij op een Segway-board.

Omdat de Etnobarometer had gemeten dat de PVV de tweede partij kan worden onder Surinaamse Nederlanders, zochten we een middenklassewijk met een gemengde bevolking. Fascinatio in Capelle aan den IJssel is zo’n wijk. Zo’n 15 procent van de inwoners is van Surinaamse komaf, zo’n 8 procent heeft Turkse wortels. Bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2015 kreeg de PVV hier 14,2 procent van de stemmen.

De vijftien jaar jonge forensenwijk doet aan de strak ontworpen knusheid van Disneyland denken. Is dit een dorp? Dan toch met grotestadsmanieren. „De mensen zijn hier ieder op zich”, zegt Chayena Leeuwen. „Ik heb wel contact met een buurman”, wijst Isa Atmaca, „maar de buren zijn hier niet je vrienden.”

Een veelkleurig groepje jongens marcheert de Difoehof uit, eentje draagt een camera op een stok: een vlogger. „Ik weet wie je vader is”, zegt Atmaca grappend. Het jongetje van elf of twaalf filmt de fotograaf van de krant en zegt dat die zijn beelden moet wissen.

De dorpspomp is vervangen door Nextdoor, ‘buurtapp voor een betere buurt’. Aan de berichten valt Atmaca, die een fietsenhandel drijft in Rotterdam, de harde toon op. „Willen zijn ouders die onbeschofte jongen met de blauwe jas aanspreken op zijn gedrag?” Met foto erbij.

De wijk valt in kluitjes uiteen, zegt Atmaca. „Kinderen spelen vooral met vriendjes met dezelfde huidskleur. Turks-Nederlandse moeders klitten samen op het schoolplein.”

Nuriye Koca, die haar jongste zoontje tegemoet loopt, eet soms met een Hollands stel uit de buurt. Als het bij de buren thuis is, koken die halal. Eten ze bij Koca, dan zet zij een flesje wijn in de koelkast – moderne tolerantie.

Vet accent

Een doktersassistente met hindoestaans-Surinaamse wortels heeft zich tot een paar jaar geleden altijd autochtoon gevoeld. Tot ze een collega ineens haar woorden hoorde nazeggen met een vet Surinaams accent. „Hoe ik ook praat, hoe ik me ook kleed, wat mijn opleiding ook is, het maakt niet uit: ik heb een andere huidskleur.” Nederlanders voelen zich nu vrij om zulke opmerkingen te maken, zegt ze.

Komt dat door de PVV? Nee. „Wilders zegt het ruw, maar hij heeft bij veel zaken wel een punt”, vindt ze. Als het gaat om de ouderenzorg, bijvoorbeeld. Of over de Europese Unie. Zo’n Brexit: „Eerst kijken hoe het loopt, misschien is het ook iets voor Nederland.”

De mensen die we hier spreken, werken allemaal; van de studente die bij de MCD Alledag achter de kassa staat, tot de 47-jarige monteur Harold Bikker. Daar hoort een optimisme bij dat de 22-jarige zorgmedewerker Chayena Leeuwen samenvat als: „Wij staan er stevig voor.” Er hoort ook een zekere assertiviteit bij, die in verontwaardiging kan omslaan, en zo het stemgedrag lijkt te beïnvloeden.De juf van de oudste zoon van Nuriye Koca werd midden in het jaar overgeplaatst naar een school voor speciaal onderwijs. Een „moeilijker” baantje, had het schoolbestuur gezegd, waar ze de juf voor nodig hadden die „te goed” was voor de makkelijke groep 7 in Fascinatio. „Het klonk alsof wij niet belangrijk genoeg zijn.”

Koca, die geen hoofddoek draagt en met haar man een transportbedrijf leidt, gaat op Denk stemmen. Als Wilders zegt dat de moskeeën dicht moeten of de Koran verboden moet worden, moet Koca nog maar zien of de PvdA of D66 daar tegen zullen opstaan. „Ik weet wel dat Denk dan optreedt.”

Ze is kritisch over Denk. De partij „bloedt leeg” door „domme acties” van de leiders: „Premier Netanyahu geen hand geven”. Maar ze neemt de uitwassen voor lief. Ze vindt partijleider Kuzu „een soort van extreem”. Maar zo’n persoon moet in de Tweede Kamer aanwezig zijn, vindt ze. „Hij houdt andere extremen in bedwang. Nederlanders hebben Wilders nodig, wij Kuzu.” De middenpartijen zorgen intussen voor rust in het land.

Gillen

Harold Bikker komt op dezelfde manier uit bij de tegenovergestelde partij. Als Pim Fortuyn nog had geleefd, was zijn keuze simpel en overtuigd geweest. Geert Wilders noemt hij „gek”. Maar hij gaat wel op de PVV stemmen.

Laatst verving hij leidingen in Spangen, tegenover een moskee. „Vrijdag om half één begint zo’n stem te gillen dat je het in de hele buurt hoort.” Hij heeft de Milieudienst Rijnmond gebeld, en de gemeente. Denk je dat die er iets aan doen? „Maar als ik mijn radio te hard zet, krijg ik meteen een boete. Zet ik mijn auto bij de Kuip met twee wielen op de stoep, dan wordt die weggesleept. Wijs ik de parkeerwacht op foutgeparkeerde auto’s rond de moskee, dan zegt die: ze betalen de boetes toch niet.”

Deelt Bikker met de PVV een afkeer van moslims? Nee. „Ik heb geen hekel aan die mensen”, zegt hij. „Ik heb een hekel aan het beleid dat andere mensen voortrekt.”

Audrey Bruinhart, Surinaamse van komaf, vertelt dat haar moeder op haar twintigste naar Nederland kwam. Toen ze met pensioen ging, werd ze op haar aow gekort; voor een volledige uitkering had ze al vanaf haar vijftiende hier moeten wonen. „Onrechtvaardig”, zegt Bruinhart, „Suriname hoorde toen bij Nederland.”

Ze ziet met lede ogen hoeveel de „nieuwere Nederlanders” voor elkaar krijgen. De scholen geven leerlingen vrij met islamitische feestdagen, in overheidsgebouwen wordt halal-eten aangeboden. „Dat vinden wij te ver gaan. We hebben spijt dat we niet meer op onze strepen zijn gaan staan.” Stemt Bruinhart misschien PVV? „Nee. SP.”

Voor reacties: b.blokker@nrc.nl of j.chorus@nrc.nl