Column

Defensie: Den Haag leeft in de oude wereld

Wat wil Trumps Amerika van Europa en wat betekent dat voor ons? De vraagt hangt boven de jaarlijkse hoogmis van de trans-Atlantische buitenland-politieke elite in München, die vandaag begint. Angela Merkel spreekt namens Duitsland; buitenlandministers Lavrov, Johnson en Ayrault voor Rusland, Groot-Brittannië en Frankrijk. Uit Washington komen vicepresident Mike Pence, defensieminister James Mattis en gezaghebbende senatoren. Geen hoge Nederlandse gasten dit jaar – maar allez, het is campagnetijd. Als voorproefje zei Trumps defensieman Mattis woensdag na een NAVO-vergadering in Brussel tegen de Europese pers: „Ik ben het u verplicht duidelijkheid te verschaffen over de nieuwe politieke werkelijkheid in de Verenigde Staten. Als jullie naties niet willen meemaken dat Amerika zijn commitment aan het bondgenootschap vermindert, dan moet elk van jullie hoofdsteden steun aan onze gezamenlijke defensie laten zien.” Dit klonk al onder Obama maar bij Trump is het menens. In 2000 schreef hij over het verdedigen van Europa: „Hun conflicten zijn geen Amerikaanse levens waard.” Hij wil zijn geld terug.

Wat vinden onze partijen ervan? Nederlandse verkiezingsprogramma’s zijn onwendbare mammoettankers: product van lange onderhandelingen tussen partijcommissies, leden en politieke top. Geen wonder dat de schok van Trumps verkiezing en aantreden nog niet is verwerkt. Toch is de oogst onthutsend. Den Haag leeft nog in een oude wereld. Neem de toetssteen bij uitstek, de NAVO-afspraak 2 procent welvaart aan defensie te besteden. Slechts 5 van de 28 lidstaten voldoen eraan: Amerika, Groot-Brittannië, Estland, Polen en Griekenland. Nederland bij lange na niet: in 2015 haalden we 1,16 procent, tegen het Europees NAVO-gemiddelde van 1,43 procent. De linkse partijen reppen er niet over. De PvdA spreekt enkel over de NAVO in termen van vredesmissies, terwijl D66 en GroenLinks focussen op de verhouding NAVO-EU. De partij van mediaster Jesse Klaver staat voor „afschaffing van de kernwapentaak” van de NAVO. We mogen ervan uitgaan dat de VS zelf hun kernwapentaak niet zullen neerleggen, dus dat betekent eenzijdig onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu vandaan en onbeschut de geopolitieke jungle betreden. Ook het standpunt van de SP.

Centrum-rechts getuigt van gehechtheid aan het bondgenootschap, maar houdt de hand op de knip zolang andere lidstaten niet bewegen. De VVD schrijft: „De Nederlandse defensie-uitgaven moeten toegroeien naar in ieder geval het Europese NAVO-gemiddelde. Dit zou moeten toegroeien naar de bondgenootschappelijk overeengekomen NAVO-norm.” Hetzelfde bij het CDA: structurele verhoging tot twee procent en als tussenstap het Europese NAVO-gemiddelde. Hier is de sfeer: wij zijn wel goed maar niet gek.

En uiterst rechts? Op het A4’tje van de PVV doet de partij twee miljard extra naar politie en defensie zonder te zeggen hoe of wat; hoe dan ook te weinig voor 2 procent. Bij Jan Roos’ VNL gaat het er steviger aan toe: 5 miljard erbij om de NAVO-norm te halen, dienstplicht terug en een vliegdekschip bestellen. Ook de pro-Poetin-nationalisten van Forum voor Democratie willen twee procent defensie-uitgaven, maar noemen de NAVO niet. Wil Baudet behalve de EU ook de NAVO verlaten? Voor soevereinisten zou het consequent zijn: een ‘dubbele Nexit’, monetair-economisch én militair. Geestverwant Marine Le Pen bepleit het voor Frankrijk.

Deze week berichtte Politico over de Amerikaanse connecties van Geert Wilders; voorheen fringe-figuren die het Witte Huis pushen hem openlijk te steunen. Toch spijtig dat Rutte niet in München is om Trump-mannen Pence of Mattis te bezweren dat hun baas zich buiten onze verkiezingen houdt. Ook dat is een kwestie van bondgenootschap.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof en hoogleraar Europees recht en EU-studies (Leiden, Louvain-la-Neuve).