Column

De Haagse Stemming: Doorrekening valt partijen mee en Ruttes (voorlopig) laatste perstrucjes

Over 26 dagen zijn er Tweede Kamerverkiezingen. De Haagse Stemming houdt je elke ochtend op de hoogte van de campagne. Inschrijven voor de nieuwsbrief kan ook.

Met enige opluchting hebben verschillende partijen de doorrekening van het CPB in ontvangst genomen. Volgens de modellen houden de meeste verkiezingsprogramma’s de begroting en werkloosheid op korte termijn in toom en groeit de economie hoe dan ook, maar de koopkrachtplaatjes en inkomensverschillen tonen een heel verschillend beeld. Rutte geeft vandaag zijn (voorlopig) laatste persconferentie als premier. Met welke van zijn vijf vaste trucs weet hij vanmiddag vragen te ontduiken? En ouderen zijn zo arm dat ze hun golflidmaatschap in termijnen moeten betalen.

DOORREKENING: “Er valt echt wat te kiezen.” Met die woorden kondigde CPB-baas Laura van Geest gisteren de doorrekening van elf verkiezingsprogramma’s aan. Toen al het voorgenomen beleid nog gericht was op bezuinigen, onderscheidden partijen zich nauwelijks, maar nu tekenen zich “forse onderlinge verschillen” af. De voorspelde economische groei (rond 2 procent), werkloosheid (4,7 procent) en begrotingstekort ontlopen elkaar niet veel, maar de koopkrachtplaatjes wél. Daar zullen partijen elkaar in de campagne en de debatten dus ook op bestrijden: wie is het beste voor werkenden, of juist voor ouderen of armen? Bij de VVD, CDA en VNL nemen de inkomensverschillen toe. Bij SGP blijven ze gelijk. Bij de rest nemen ze af. Redacteuren Marike Stellinga en Philip de Witt Wijnen hebben per partij de effecten op een rij gezet.

Opvallend:
De VVD versobert de sociale zekerheid en verlaagt belastingen, waardoor inkomensongelijkheid toeneemt. Maar de partij verhoogt de lasten voor bedrijven en wil snelwegen ‘s nachts verlichten.
De PvdA verhoogt de overheidsuitgaven het meest, onder meer door 40.000 overheidsbanen te creëren. Zzp’ers moeten zich verplicht verzekeren voor arbeidsongeschiktheid.
De verlaging van de AOW-leeftijd, hogere uitkeringen en een nationaal zorgfonds die de SP wil, hebben op korte termijn geen grote negatieve economische effecten, maar zorgen op lange termijn voor problemen met werkloosheid en overheidsfinanciën.
Het CDA wil met een vlaktaks de lasten verlagen, maar daardoor daalt de werkgelegenheid en komt de overheid op de lange termijn geld te kort, onder andere door hogere uitgaven aan defensie.
Bij D66 springen alleen de investeringen in onderwijs van 3,8 miljard eruit, verder toont de partij zich een middenmoter.
De ChristenUnie wil gezinnen, vooral met één kostwinner, tegemoetkomen. De partij wil extra geld aan defensie en ontwikkelingssamenwerking uitgeven en verhoogt de btw.
GroenLinks komt met een enorme fiscale verschuiving: ruim 26 miljard euro lagere lasten op arbeid en inkomen, aanzienlijk hogere lasten op vermogen, winst en vervuiling. Maar gezinnen moeten op lange termijn een groot deel van die milieulasten dragen, onder meer door een vleestaks.
Bij de SGP gaan zogeheten alleenverdieners er met 2,7 procent op vooruit, ruim vijfmaal zo veel als tweeverdieners. Dat heeft negatieve effecten op de werkgelegendheid.
Denk wil meer investeren in zorg en heeft een indrukwekkende begrotingsdiscipline, daarvoor moet wel meer gas worden opgepompt in Groningen.
VNL wil de lasten drastisch verlichten en daarmee, behalve op defensie en justitie, ook de uitgaven verlagen. Dat zorgt op lange termijn voor tekorten volgens het CPB.
De Vrijzinnige Partij - van 50Plus-afsplitser Norbert Klein - heeft de meest verregaande plannen. Het invoeren van een basisinkomen is met de modellen van het CPB nauwelijks te behappen. Ondanks een verhoging van de btw zou het begrotingstekort de Brusselse norm negeren en op 4,6 procent komen.
PVV, 50Plus en Partij voor de Dieren hebben zich aan de CPB-doorrekening onttrokken, net als andere nieuwe partijen.

Milieu: Zeven partijen lieten hun programma’s ook onderzoeken door het Planbureau voor de Leefomgeving. Daarin zijn de verschillen groter en scoren D66, GroenLinks en ChristenUnie het best. Volgens De Telegraaf dreigen “linkse hobbies als het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek en het belagen van automobilisten onderdeel te worden van een nieuw regeerakkoord”.

AFSCHEID? Vandaag is de laatste persconferentie van premier Mark Rutte. Althans, voorlopig. In de laatste weken van de campagne krijgt de eerste man van het kabinet annex VVD-lijsttrekker niet langer het publicitaire voordeel van het treffen met de parlementaire pers, schrijven politiek verslaggevers Mark Kranenburg en Thijs Niemantsverdriet. Wat is de hiërarchie in de persruimte en waarom combineert de premier cappuccino met borrelnootjes? Ze zetten ook Ruttes standaardantwoorden op ingewikkelde vragen op een rij. De premier kent vijf evergreens: van de ‘kan-ik-niet-zeggen’-methode tot de ‘op-als-dan-vragen-ga-ik-niet-antwoorden’-methode.

Het bonnetje: Rutte lijkt een nieuw Kamerdebat over de nasleep van de Teevendeal overigens te ontlopen. Hij is niet opnieuw naar de Kamer geroepen na de onthulling van Nieuwsuur welke ambtenaren en adviseurs op Algemene Zaken precies zouden hebben moeten geweten van Teevens herinneringen aan de deal. Nu de benoeming van de oud-staatssecretaris bij de Raad van State in de ijskast is gezet, lijkt de Kamer een debat niet meer nodig te vinden.

IDENTITEIT: Het debat over de al dan niet egale kleur van Zwarte Piet leverde de PVV gisteren geen steun op. Kamerlid Martin Bosma greep de gelegenheid aan om te vertellen dat de “oorlog tegen Zwarte Piet” symbool staat voor de “frontale aanval op de Nederlandse cultuur”. Andere partijen hadden minder trek in zo’n fel debat over identiteit en beperkten hun inbreng tot de notie dat gemeenten zelf over hun Pieten moeten beslissen, of kwamen helemaal niet opdagen. Selçuk Öztürk (Denk) ging er wel gretig op in, schrijft politiek verslaggever Enzo van Steenbergen. Hij had een gedicht geschreven: „Sinterklaas gaat met de veranderingen mee, en zegt ‘nee’ tegen de boze mannen van de PVV.”

WAT WIJ LEZEN:

Luxeprobleem: Toine Manders, ex-VVD, nu campagneleider van 50Plus, zegt in een interview met het Reformatorisch Dagblad heel expliciet op welke kiezers zijn partij mikt. “Voor boze ouderen die eigenlijk PVV zouden willen stemmen, maar dat toch niet aandurven, zijn wij een fatsoenlijk alternatief.” Maar waarom zijn die kiezers zo boos, volgens Manders? “Mijn vrouw runt een golfbaan in onze woonplaats Asten. Steeds vaker vragen gepensioneerde leden of zij hun contributie in termijnen mogen betalen.”

Spelletje: Zakenblad Quote wilde deze campagne prominente lijsttrekkers met elkaar in een kasteel zetten voor een spelletje Monopoly. Die voelden daar niets voor, maar millenials Thierry Baudet (Forum voor Democratie), Ancilla van de Leest (Piratenpartij), Jan Paternotte (#8 D66) en Zuidas-predikant Ruben van Zwieten wilden wel. Het is al meteen gezellig als Thierry Baudet zijn afkeer voor het basisinkomen uitspreekt en alleen in guldens wil betalen.

GEMIST:

NRC verkiezingsavond: Gisteren spraken Jeroen Dijsselbloem en Halbe Zijlstra op een verkiezingsavond van NRC in Den Haag. Hier is terug te lezen hoe Dijsselbloem gelooft in de wederopstanding van zijn partij en Zijlstra opnieuw de PVV uitsluit.

Luisteren: In zijn BNR-column schetst Thijs Niemantsverdriet dat het premierschap voor Wilders echter helemaal niet onhaalbaar hoeft te zijn.

QUOTE VAN DE DAG

“Wij hebben ook een regering gehad met gedoogsteun van de PVV. Dat leverde ook gefronste wenkbrauwen op in het buitenland, buitenlands commentaar vonden we toen ook niet leuk. Kies niet meteen de moral high ground.”

Frank Heemskerk, Nederlands bewindvoerder bij de Wereldbank, vindt de reacties op Trump overtrokken, zegt hij in een interview met NRC.