Eén staat, twee staten: Trump kan met beide leven

Conflict Nieuwe Amerikaanse president laat de mogelijkheid van één staat voor Israëliërs en Palestijnen samen open.

Foto Mandel Ngdan/AFP

Vooral in Europa wordt nog altijd geloofd in twee staten tussen de Jordaan en de Middellandse Zee, zei de Israëlische schrijver Nir Baram in 2016 tegen NRC.

„Ik zal ze uit de droom helpen: dit gaat niet gebeuren.”

Woensdag kreeg Baram bijval uit het centrum van de macht. Na een ontmoeting met de Israëlische premier Netanyahu op het Witte Huis zei president Trump dat hij „kan leven met” een éénstaatoplossing. Wat de partijen in kwestie ook maar willen, daar is Trump voorstander van.

In de klassieke tweestatenoplossing voor het onwrikbare conflict trekt Israël zich terug uit de sinds 1967 bezette Westelijke Jordaanoever, die dan samen met de Gazastrook de staat ‘Palestina’ kan vormen. Dit zou wel betekenen dat de 600.000 Joodse kolonisten hun huizen uit moeten. Omdat dit alom weinig realistisch wordt geacht, wordt er her en der nagedacht over oplossingen die een deel van de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever bij Israël zouden voegen.

Lees hier het interview met Nir Baram: We maken van Israël het grootste Joodse getto ter wereld

Geknars in Europa

Aanhangers van de éénstaatoplossing zijn vooral te vinden op de uiterste flanken van het politieke spectrum. Wordt er in Europese hoofdsteden geknarst na de woorden van Trump, zowel ultralinks als ultrarechts is er bijzonder over te spreken. Zij het om volstrekt tegengestelde redenen: de één wil Palestijnen volledige rechten geven, de ander wil dat Israël de volledige controle houdt.

Zo twitterde de uiterst rechtse Israëlische minister Bennett (Onderwijs, Het Joodse Huis) naar aanleiding van de persconferentie in Washington: „Een nieuw tijdperk. Nieuwe ideeën. Geen behoefte aan een derde Palestijnse staat naast Jordanië en Gaza.” Hij zei ook dat de Palestijnse vlag is neergehaald en vervangen door een Israëlische.

Twitter avatar naftalibennett Naftali Bennett בנט A new era.
New ideas.
No need for 3rd Palestinian state beyond Jordan & Gaza.
Big day for Israelis & reasonable Arabs.
Congrats.

In de visie van Bennett mag Israël geen millimeter van de bezette Westelijke Jordaanoever opgeven. Dit gebied is immers het Joodse kerngebied uit de Bijbel. Zijn oplossing is dat Israël dit Palestijnse gebied annexeert, met daarin autonome enclaves voor de Palestijnse steden.

Wat Bennett nastreeft, is voor hem het beste van twee werelden. Alle Joodse kolonisten komen in Israël te wonen, maar de meeste van de 2,5 miljoen Palestijnen van de Westelijke Jordaanoever niet. Zij krijgen geen eigen staat, maar mogen ook niet stemmen voor de Israëlische Knesset. Critici vergelijken dit plan met de Zuid-Afrikaanse apartheid.

De Gazastrook, die nu geen status als staat heeft, mogen de Palestijnen houden van Bennett. Jordanië bestaat weliswaar voor 60 procent uit Palestijnse vluchtelingen, maar beschouwt zichzelf niet als Palestijnse staat. Door dit buurland wel zo te noemen, net zoals bijvoorbeeld Geert Wilders en Thierry Baudet dat doen, hoopt Bennett duidelijk te maken dat de Westelijke Jordaanoever geen Palestijns, maar Joods gebied is.

Twitter avatar netanyahu Benjamin Netanyahu A warm and excellent meeting with President Donald Trump – a successful day for the State of Israel! https://t.co/B5Z3UdlrGh

Feitelijk einde Joodse staat

Ook de ultralinkse website Electronic Intifada toonde zich tevreden over Trumps opmerkingen. Voor de pro-Palestijnse activisten achter deze publicatie is de tweestatenoplossing taboe, omdat de Palestijnen zo 79 procent van hun historische thuisland zouden weggeven aan de Israëliërs. Ook zij willen één staat, maar dan met gelijke rechten voor iedereen.

Omdat er in Israël en Palestina samen ongeveer evenveel Joden als Palestijnen, vrezen critici dat deze oplossing de facto het einde van de Joodse staat zou betekenen. Alle Palestijnen zouden immers stemrecht krijgen, en wat is een Joodse staat zonder Joodse meerderheid? Ook al hamerde nota bene de Israëlische president Rivlin onlangs op gelijke rechten voor Palestijnen als de Westelijke Jordaanoever geannexeerd zou worden, voor veel Israëliërs is deze oplossing onacceptabel.

Toch denkt Electronic Intifada dat er een opening voor is. Annexatie van de Westelijke Jordaanoever, schrijft Ali Abunimah op de site, zou niet zomaar op Israëls eigen voorwaarden kunnen gebeuren. De druk zou toenemen, zoals ook gebeurde in Zuid-Afrika, om de „openlijk verklaarde apartheid” te beëindigen.

Het einde van de ‘tweestatenwaan’ zou aan het licht brengen dat er een prijs is voor het behoud van een ‘Joodse staat’: de decennialange schending van de rechten van miljoenen Palestijnen.

„De uitweg kan nu niet duidelijker zijn: rechten voor iedereen in een verenigd land.”

Opvallend was dat ook Netanyahu op de persconferentie weigerde een tweestatenoplossing te steunen. Toch moeten de aanhangers van één staat zich niet te veel verheugen. Na zijn gesprek met Trump zei Netanyahu dat hij „geen 2,5 miljoen Palestijnen bij Israël” wil voegen. „Ik wil niet dat ze onze onderdanen zijn.