Cultuur

Interview

Interview

Een stuk hek op de grens tussen Mexico (links) en de Verenigde Staten. President Trump zegt dat hij op deze grens een muur wil bouwen.

Foto ALEJANDRO ZEPEDA

‘Amerika is meer dan Trump en Obama’

Frank Heemskerk

Europa heeft te weinig vertrouwen in de Amerikaanse rechtsstaat, zegt Wereldbank-bewindvoerder en voormalig staatssecretaris Heemskerk.

EU-president Donald Tusk die Trump als een even grote bedreiging voor Europa ziet als Rusland, China en IS. Demonstraties tegen Trump. Verontwaardigde commentaren in kranten. Frank Heemskerk heeft zich verbaasd over hoe er in Europa is gereageerd op de eerste maand van de Amerikaanse president Donald Trump. „Meteen hoog in de gordijnen zitten, is niet effectief.”

Heemskerk werkt sinds vier jaar in Washington als bewindvoerder namens Nederland bij de Wereldbank. Hij is even in Nederland om een Wereldbankrapport over ‘goed bestuur en recht’ aan te bieden aan minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel, PvdA). Heemskerk was zelf van 2007 tot 2010 staatssecretaris van Economische Zaken, belast met buitenlandse handel, voor de PvdA.

„Wat me het meest verbaasde in de Europese reacties is dat er weinig vertrouwen is in de Amerikaanse rechtsstaat. Trump wordt heus wel teruggefloten: als een wet discriminerend is, wordt die tegengehouden. Er zit veel symboliek in Trumps executive orders. Hij zegt dat hij een muur wil bouwen op de grens met Mexico. Maar veel grond waarop de muur gebouwd moet worden, is privaat bezit. Die grond moet hij dus eerst opkopen. Het is afwachten wat hij in de praktijk van zijn plannen waarmaakt.

„Trump kan orders tekenen maar dat verandert niet meteen de Amerikaanse samenleving. Heb vertrouwen in de Amerikaanse samenleving, media en rechtsstaat. Die bieden tegenwicht. In het rapport dat ik aanbied, zegt voormalig Brits premier Gordon Brown dat bij het opbouwen van een rechtsstaat de eerste vijf eeuwen het moeilijkst zijn. Het omgekeerde geldt ook: als die rechtsstaat er is, verdwijnt die echt niet zomaar.”

Europa is te somber?

„Donald Tusk noemde Trump een even grote bedreiging voor Europa als China, Rusland en IS. Dan denk ik: ja, jongens, van alle continenten zijn die van de VS en Europa nog steeds het meest verbonden. Dat geldt voor de Verenigde Staten van Trump net zo goed als het gold voor de Verenigde Staten van Obama.

„Obama had ook kritiek op de geringe defensie-uitgaven van Europese NAVO-landen. De VS van Obama hadden ook de doodstraf, wapenbezit en een enorm begrotingstekort. Ook die VS zouden nooit kunnen toetreden tot de Europese Unie. Amerika is veel meer dan Trump en veel meer dan Obama.

„Het is belangrijk dat Europa zich assertief opstelt, maar meteen hoog in de gordijnen zitten, is niet effectief. De kunst is om de redelijke en gematigde krachten in de VS aan ons te binden. De VS hebben historisch gezien een isolationistische houding. Als de Amerikanen het gevoel krijgen: het is niet goed of het deugt niet bij Europa, dan sluiten de rijen.”

En dan moet Europa maar negeren wat Trump zelf over de EU of de NAVO zegt?

„Laat je niet uit de tent lokken. Wij hebben ook een regering gehad met gedoogsteun van de PVV. Dat leverde ook gefronste wenkbrauwen op in het buitenland, buitenlands commentaar vonden we toen ook niet leuk. Kies niet meteen de moral high ground. Immigranten screenen mag. En als een maatregel discriminerend is, wordt die door rechters tegengehouden, zoals nu.

„Wat betreft Trumps kritiek op de EU: de Republikeinen hebben iets minder met het multilateralisme van de Europese Unie en iets meer met individuele Europese lidstaten, maar die wind waait ook al in Europa zelf. Wat betreft Trumps protectionisme: ook hier vond een meerderheid van de Tweede Kamer dat PostNL niet verkocht mocht worden aan de Belgen, en KPN niet aan de Mexicanen. Het is niet zo dat door Trump de zondvloed morgen begint.

„Dus reageer niet met kritiek, maar reageer zelfbewust. Sluit een handelsverdrag met Mexico. Nodig Google en Facebook uit hier hun bedrijven te vestigen als ze klagen over het inreisverbod.”

Reageert het Nederlandse kabinet van VVD en PvdA ook te pittig?

„Nou, premier Rutte heeft na aandringen gezegd dat het tijdelijke inreisverbod van Trump discriminerend is. En minister Koenders [Buitenlandse Zaken, red.] dat we niet uit het oog moeten verliezen wat we gemeen hebben met de VS. Dat Koenders Trumps opmerkingen over de NAVO een kardinale fout noemde, is terecht, want wij zijn lid van de NAVO. Dat gaat over ons eigen belang. Dat is niet de les lezen.”

PvdA-leider Lodewijk Asscher kiest ook de moral high ground. Hij schreef op Facebook: ‘De eerste dagen van het presidentschap van Trump lijken haast een complot tegen de belangrijkste Amerikaanse waarden: free speech; the land of the free.’

„Natuurlijk mag Asscher duidelijk maken waar hij voor staat. Ik zeg: heb ook vertrouwen in de Amerikaanse samenleving en rechtsstaat. Na de symboliek zie je dat een aantal decreten wordt teruggedraaid. Ik hoop niet dat de anti-Trump-houding een anti-Amerika-houding wordt.”