Toneelschrijver Ton Vorstenbosch overleden

Samen met Guus Vleugel verrijkte Ton Vorstenbosch (1947-2017) vanaf de jaren 80 het Nederlandse repertoire met werk van hoogstaande kwaliteit.

Foto ANP

Dat was, in 1983, een prachtige toneelscène in de voorstelling Schandaal in Holland: de Friese jonker Onno Zwier van Haren raapt een steen op en begint een loflied. Een staatsman wordt herboren als dichter. Toneelschrijver Ton Vorstenbosch deed met theater iets gelijks, hij maakt poëzie van toneel. Carol van Herwijnen was de acteur.

Toneelschrijver en scenarist Ton Vorstenbosch is dinsdag in zijn woonplaats Amsterdam op 69-jarige leeftijd overleden, dat werd bekend gemaakt door regisseur Mette Bouhuijs. Vorstenbosch was al geruime tijd ernstig ziek. Hij werd op 10 mei 1947 in Den Haag geboren. Al jong debuteerde hij in 1974 bij het gezelschap Haagse Comedie met De stok. In Amsterdam volgde hij de regieopleiding aan de toneelschool, daarna wijdde hij zich aan het toneelschrijven. De ontmoeting in 1978 met Guus Vleugel, tekstschrijver van Cabaret Lurelei, leidde tot een groot aantal gezamenlijk geschreven toneelstukken dat het Nederlands repertoire met kwalitatief hoogstaand werk verrijkte. Vleugel werd zijn levenspartner. Het duo trok internationale aandacht met de geruchtmakende tragikomedie Srebrenica!!! (1996) over de roemloze aftocht van Dutchbat uit het voormalige Joegoslavië. Met dit bijtende stuk bewees Vorstenbosch dat theater actuele thema’s direct en snel kan vormgeven en analyseren.

Vorstenbosch was als huisschrijver verbonden aan Toneelgroep Centrum, dat Nederlandstalig werk propageerde. Hij werkte er samen met Peter Oosthoek en Mette Bouhuijs. Van psychologisch raffinement getuigden zijn toneelbewerkingen van romans als Van de koele meren des doods (1976) en De stille kracht (1997).

De miraculeuze come-back van Mea L. Loman

Hoogtepunt van Hollandse satire bereikte het tweetal Vleugel/ Vorstenbosch met De miraculeuze come-back van Mea L. Loman (1982) over kissebissende amateurs in een amateurgezelschap, dit alles doortrokken van spruitjesgeur. Gerardjan Rijnders regisseerde het voor Globe; sindsdien is het geliefd in amateurkringen. Met Sterke drank in Oud-Zuid (1983) trof de vileine valsheid van Vorstenbosch en Vleugel de verveelde rijken rond het Concertgebouw.

Na het overlijden van zijn levensvriend Guus Vleugel werd de toon van Vorstenbosch’ toneelschrijfkunst milder. Hij concentreerde zich op het Nederlandse Oranjehuis en koninklijke kringen. Meesterlijk is Wilhelmina: Je Maintiendrai waarvoor Vorstenbosch in 1999 werd bekroond met de Publieksprijs. Anne Wil Blankers vertolkte een prachtige, innerlijk gehavende Wilhelmina in oorlogstijd. Deze Wilhelmina vertoont opvallende gelijkenis met de rol van Wilhelmina uit het succesvolle Soldaat van Oranje.

De voorstelling Wilhelmina: Je Maintiendrai van Ton Vorstenbosch

De laatste jaren was Vorstenbosch van het grote toneel verdwenen. Zijn geciseleerde manier van schrijven en zijn onderwerpkeuze vielen buiten de aandacht. Voor actrice Nel Kars schreef hij geromantiseerde solo’s als Koningin Sophie (1988), Buigen voor Oranje (2012) en Koningin Emma – Redster van Oranje (2005). Vooral het laatste historische salondrama toont Vorstenbosch als een theaterschrijver die geboeid is door sterke vorstinnen, zonder een spoor van satire.