Mooi die hoogconjunctuur, maar hogere lonen, ho maar

Arbeidsmarkt

Door het aantrekken van de gehele economie daalt de werkloosheid. Maar krapte op de arbeidsmarkt zoals in 2008 is nu nog niet actueel.

Beeld iStock

Het wordt weer dringen op de arbeidsmarkt. Voor werklozen die een baan zoeken, maar als het zo doorgaat met de economische hausse ook voor werkgevers die nieuw personeel zoeken.

De groei van de economie die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dinsdag meldde, vertaalt zich in een snelle groei van het aantal banen.

Het gaat al zo snel, dat in een cruciaal segment van productief personeel, namelijk mensen in de leeftijdscategorie tussen 25 en 45 jaar, de werkloosheid inmiddels tot 4,2 procent is gedaald. Onder de 25 jaar is het ruim 10 procent, boven de 45 is het 5 procent.

Over het hele jaar 2016 was de economische groei 2,1 procent, het hoogste niveau sinds 2008, de laatste keer dat de economie ook piekte. Vorig jaar dreven de export en de particuliere consumptie de groei omhoog. In de winkelstraten gaan nog steeds bedrijven failliet, zoals Phone House deze week, maar die kunnen de schuld van hun lot niet aan de economie geven.

De economische expansie en de daling van de werkloosheid onderstrepen de fase van hoogconjunctuur waarin Nederland op dit moment verkeert. Alle dertien economische indicatoren die het CBS in de gaten houdt om de stand van de conjunctuur te bepalen, presteren nu boven hun langjarige gemiddelden. Die indicatoren zijn cijfers over trends zoals prijzen van koopwoningen, het consumentenvertrouwen en het aantal vacatures.

De hoogconjunctuur zult u donderdag terug zien in de economische plannen van de politieke partijen. Dan publiceert het Centraal Planbureau zijn zogeheten doorrekeningen van de programma’s en de gevolgen voor banengroei en de overheidsbegroting. Reken maar op lastenverlichtingen en extra uitgaven aan de gezondheidszorg. Deze impulsen zullen de economische groei ook weer versterken.

Al elf kwartalen

Op de arbeidsmarkt ziet het CBS zelfs de spanning al weer wat dichterbij komen. Alle gegevens wijzen die kant op. Het meest spectaculair is de groei van het aantal banen. Elf kwartalen groei, zonder onderbreking. Dat gaat om een stijging van maar liefst 306.000 banen, waarvan 278.000 banen van werknemers op vaste en flexibele contracten en 28.000 zelfstandigen.

Het laatste kwartaal was er in nog maar twee van de dertien bedrijfstakken die samen de economie vormen sprake van banenkrimp. Die twee waren de bouw en de financiële dienstverlening. Dat laatste weerspiegelt de reorganisaties bij grote werkgevers als Rabobank en ING. In de gezondheidszorg zorgden overheidsbezuinigingen vier jaar lang voor krimpende werkgelegenheid, maar ook daar was eind vorig jaar gunstig nieuws: 4.000 banen erbij.

Je ziet de spanning ook oplopen bij sommige werkgevers. Jacques van den Broek, de topman van uitzendconcern Randstad, waarschuwde dinsdag in Het Financieele Dagblad dat tekorten op de arbeidsmarkt de toekomstige economische groei remmen. Hij stelt voor om jaarlijks 80.000 hoger opgeleide immigranten te rekruteren. En ook uitvoerder UWV van de werkloosheidsuitkeringen voorspelt een verkrappende arbeidsmarkt.

Gouden bergen?

Maar voor u gouden bergen in het verschiet ziet voor uzelf als werknemer en voor uw collega’s: de krapte op de arbeidsmarkt zoals in 2008 is nog niet actueel. Halverwege dat jaar waren er ongeveer evenveel werklozen als vacatures. Dat is een ruwe maatstaf van de schaarste, omdat niet elke werkloze meteen inzetbaar is voor elke vacature. Aan het begin van dit jaar waren er gemiddeld bijna drie werklozen voor elke vacature. Maar dat was eind 2013, op het hoogtepunt van de economische misère, een verhouding van zeven tegen één.

Een snelle groei van het aantal banen en een dalende werkloosheid zullen niet zo snel leiden tot bijvoorbeeld hogere loonstijgingen voor alle werknemers. Vakbonden zijn verzwakt en hebben dus minder onderhandelingsmacht. De behoefte van werkgevers aan sommige beroepen, in de informatietechnologie bijvoorbeeld, zal zich niet vertalen in hogere lonen voor parkeerwachters, om maar een beroepsgroep te noemen. Werkgevers kunnen gemakkelijker mensen vinden en behouden door hogere winstdelingen, aandelenopties of spannende vooruitzichten te bieden, zoals een internationale doorbraak van hun dienst of product.

Bovendien zit er meer rek in de arbeidsmarkt dan vroeger. De opkomst van het aantal zelfstandigen zonder personeel en de toename van het gebruik van flexibele contracten hebben de verhoudingen op de arbeidsmarkt ingrijpend gewijzigd.

Werkgevers kunnen zzp’ers inschakelen die op dit moment bijvoorbeeld nog minder uren maken dan zij eigenlijk zouden willen. Of die juist veel meer uren willen maken om hun eigen reserves aan te vullen waarop zij tijdens de economische neergang hebben ingeteerd. Maar juist die animo van werkgevers om zzp’ers in te huren kan sommige wérknemers op hun beurt verleiden om te kiezen voor zelfstandig ondernemerschap. Dat ondergraaft dan weer de onderhandelingsmacht van vakbonden en werknemers.