Jihadist die nu terugkomt is gevaarlijker

Terrorismecongres

Hou moslimstrijders die terugkomen uit het kalifaat in de gaten, zegt de AIVD. En kijk uit voor hun vrouw en kind, zegt MI5.

Gesluierde vrouwen arriveren bij een gerechtsgebouw in Celle, bij Hannover, voor de uitspraak tegen jihadverdachte Safia S. Foto Holger Holleman/AFP

De AIVD kan veel, maar niet alles, zei Jack Twiss, een van de directeuren van de veiligheidsdienst „We zijn bijvoorbeeld geen gedachtenlezers”, zei hij woensdag tijdens een internationale conferentie van terrorismebestrijders in Den Haag.

Juist nu sommige IS-strijders het slagveld in Syrië of Irak verlaten en Nederland binnendruppelen, heeft de dienst de hulp van anderen nodig, zei Twiss. Midden december werd nog een terugkeerder aangehouden op Schiphol. Scholen, politiemensen in de wijken en hulpverleners kunnen helpen bepalen of het echt waar is wat veel van de – tot nu toe vijftig – terugkeerders zeggen als ze arriveren: dat ze gedesillusioneerd zijn, en hun oude leven weer willen oppakken. Twiss: „Gedesillusioneerd zijn, is namelijk nog niet hetzelfde als afscheid hebben genomen van radicale opvattingen of geweld.”

Juist om verdachte signalen op te vangen is een open lijn met moslimorganisaties noodzakelijk, stelde Jozias van Aartsen op het congres. Als burgemeester van Den Haag was hij gastheer in de plaatselijke Fokker Terminal. Sinds 2013 reisden 35 Haagse jihadisten uit naar het islamitisch kalifaat. Vijf van hen keerden terug naar de stad.

Lees ook dit stuk over Nederlandse IS-strijders: Wat doet de IS-strijder als het kalifaat valt?

„Nauwe samenwerking met moslimgemeenschappen is extreem belangrijk”, zei Van Aartsen over het stedelijke beleid om de terreurdreiging het hoofd te bieden. Tegelijkertijd waarschuwde hij tegen populisme en nationalisme en hun „simplistische oplossingen”.

Open brief aan Wilders

Vlak daarvoor was het nieuws naar buiten gekomen dat het bestuur van de Haagse AsSoennah-moskee een open brief had gestuurd aan Geert Wilders. Daarin veroordeelt de moskee uitspraken van de PVV-leider, afgelopen zondag in een tv-interview, als „gevaarlijk en maatschappelijk onverantwoord”. Wilders had tegenover WNL op Zondag onder meer gezegd dat in moskeeën „uit een boek vol haat en geweld wordt onderwezen”. Ook had hij de gebedshuizen met nazitempels vergeleken. „Moskeeën gelijkstellen aan nazitempels in tijden waarin biddende moslims in moskeeën worden doodgeschoten, is de wereld op zijn kop”, aldus het AsSoennah-bestuur. Het verwijst daarmee naar de aanslag door een rechts-radicaal op biddende moslims in een moskee in Quebec. Daarbij vielen zes doden.

Hoe werkt de AIVD eigenlijk? Dat leggen we uit in deze interactieve animatie.

Hoe de maatschappelijke weerbaarheid tegen terrorisme te vergroten, was maar een van de vele thema’s die woensdag op het congres langskwamen. Terrorisme-expert Richard Barrett, de belangrijkste buitenlandse gast, benoemde nog een ander, betrekkelijk nieuw fenomeen. De oud-directeur van de Britse inlichtingendienst MI5 wees erop dat er qua terreurdreiging – soms letterlijk – new kids on the block zijn. Kinderen die met hun ouders meereisden naar Syrië, gevechtstraining kregen, langdurige indoctrinatie ondergingen, en misschien hun leven lang getekend zijn door de ervaringen in dat land.

En dan is er nog een andere groep waarvoor tot nu toe relatief weinig aandacht is geweest, zei Barrett: vrouwen. „Die laatste groep blijkt na terugkomst in sommige opzichten lastiger te deradicaliseren dan mannen”, aldus de terrorisme-expert. Vrouwen houden, gemiddeld genomen, hardnekkiger aan jihadistische idealen vast, omdat ze zich als strijder hebben kunnen bevrijden van hun oude, vaak ondergeschikte rol thuis. Vorig jaar september nog werden drie vrouwen opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een aanslag. Ze hadden gasflessen willen laten ontploffen op het drukke treinstation Gare de Lyon in Parijs.

Terugkeerders nu gevaarlijker

Aanhakend op het thema van de conferentie publiceerde de AIVD woensdag een korte brochure over terugkeerders. Het bevat een opsomming van goeddeels bekende feiten en analyses. „Een klein aantal Nederlandse terugkeerders uit Syrië en Irak” wordt in staat en bereid geacht een aanslag in Nederland te plegen, aldus de brochure.

Degenen die nu terugkomen, zijn gevaarlijker dan de jihadisten die in 2015 of 2016 het slagveld verlieten, schrijft de dienst. De terugkeerders van nu zaten langer op het slagveld, hebben meer gevechtstraining en beschikken inmiddels over een behoorlijk jihadistisch netwerk.

De man die in december op Schiphol werd aangehouden, was vermoedelijk sinds oktober 2015 in Syrië.