Uitvoering Klimaatakkoord krijgt een knauw - winnaar is de cementindustrie

Klimaat

Het pakket aan maatregelen om de uitstoot van CO2 duurder te maken is woensdag in het Europees Parlement sterk afgezwakt.

Cementfabriek ENCI in Maastricht Foto ANP

De uitvoering van het Klimaatakkoord van Parijs heeft woensdag een knauw gekregen. Het Europees Parlement stemde weliswaar in met een plan om de uitstoot van CO2 duurder te maken, maar met een reeks amendementen werd dat voorstel sterk verwaterd. „Dit is geen hervorming meer”, zegt Bas Eickhout (GroenLinks). Gerben-Jan Gerbrandy (D66) spreekt van „onvoldoende ambitie”.

Bedrijven moeten rechten kopen om te mogen uitstoten, op de ‘CO2-beurs’ ETS (Emissions Trading System). Het systeem is al jaren disfunctioneel, omdat er te veel rechten in omloop zijn. Dat drukt zowel de prijs als de motivatie om schoner te produceren. ETS geldt als hét instrument om internationale klimaatdoelstellingen te halen, maar dan moet de prijs wel omhoog.

Met het afgezwakte pakket aan maatregelen dat nu op tafel ligt, gaat dat volgens Eickhout nooit lukken. Europarlementariër Esther van Lange (CDA) bestrijdt dat. „Volgens de Europese Commissie gaat dat wel gebeuren, en ik ga ervan uit dat ze dat fatsoenlijk hebben doorberekend.” Er volgt nog een periode van onderhandelingen met lidstaten en Commissie. Eickhout verwacht dat het pakket verder wordt afgezwakt.

De grote winnaar woensdag was de cementindustrie. Dat ETS ‘onder water’ staat, komt doordat bedrijven veel gratis rechten krijgen. Ter bescherming van hun concurrentiepositie, want bedrijven buiten de EU betalen geen ‘CO2-belasting’. Cementproducenten zijn lokaal geconcentreerd en gaan nauwelijks de grens over. Ze krijgen wel gratis rechten, die ze eigenlijk niet nodig hebben, dat leverde de afgelopen jaren zelfs 5 miljard euro extra winst op.

De milieucommissie van het Europarlement stelde in december voor om te stoppen met deze nogal bizarre praktijk. Woensdag sneuvelde dit tijdens de plenaire stemming. „De cementlobby wint”, zegt Eickhout. Dat is niet alleen slecht nieuws voor het klimaat, zegt Gerbrandy, maar ook voor „internationaal concurrerende bedrijven die wél bescherming nodig hebben”. Want wat ‘cement’ krijgt aan gratis rechten, krijgen zij niet.

Volgens Eickhout is het bewerken van Europarlementariërs in dit dossier relatief makkelijk, omdat ETS in de loop der jaren verworden is tot een wirwar aan compensatieregelingen en uitzonderingen. „Slechts weinig mensen begrijpen het systeem echt”, zegt de Europarlementariër.

„En als een sector dan gaat roepen: deze hervorming betekent het einde, zijn politici daar wel gevoelig voor.”

CDA’er De Lange vindt dat haar collega’s „te kort door de bocht” gaan. „Er gaat echt wel wat gebeuren.” Zo wordt van het overschot aan emissierechten een miljoen geschrapt. Ook wordt het totaal aantal rechten jaarlijks met 2,2 procent verkleind, en vanaf 2024 met 2,4 procent. „Het jasje komt een stuk minder los te zitten.” Bovendien zal geregeld worden bekeken of geen aanscherping nodig is.

De Lange waarschuwt voor „naïviteit”. Als de Chinezen goedkoop staal kunnen dumpen in de EU omdat ze geen CO2-kosten maken, is het raar om eigen, Europese staalproducenten niet te ontzien. „We moeten zeker duurzamer worden, maar er woedt ook een keiharde concurrentiestrijd, en dat heeft gewoon met banen in Nederland te maken.” Maar voor Gerbrandy is het „duidelijk geworden dat we een gigantische uitdaging als klimaatverandering nooit aankunnen als politici de kiezer niet durven zeggen dat dit grote economische veranderingen vereist.”