Column

Geniepige vijanden die al onder ons zijn

Laatst sprak ik in een Haags café Kees Jan Dellebeke (65). Een paar jaar terug leerde ik hem kennen – een coulante kerel die zo’n veertig jaar geheim agent bij de AIVD en zijn voorlopers was. Voor één keer gaf hij me opening van zaken over de ‘explosieve’ situatie op de werkvloer van de inlichtingendienst.

Intussen raakte ik, mede door Amerikaanse contacten, gefascineerd door de ‘hybride oorlog’ van Rusland tegen het Westen: beïnvloeding van de publieke opinie met hacken, nepnieuws en trollen. Ons onderlinge vertrouwen ondermijnen. Een geniepige vijandigheid die we hier, weet ik nu, ernstig onderschatten: ik schreef er enkele weken geleden over.

Onze naïviteit inzake Rusland is sowieso vrij groot. Dellebeke wees me op Edward Snowden, de klokkenluider van de NSA die zich al jaren in Moskou schuilhoudt. Snowden toonde aan dat onze privacy ondergeschikt is aan de Amerikaanse strijd tegen terrorisme en kreeg een heldenstatus. Maar Russen zijn volgens Dellebeke notoir argwanend: hun geheime diensten hebben Snowden gegarandeerd doorgezaagd om zeker te zijn dat ze geen contraspion binnenlieten. En volgens hem is het „uitgesloten dat de Russen geen gebruikmaken van Snowdens kennis”. Hier privacyheld, daar politiek instrument.

Intussen is in de VS een hele regering in verlegenheid gebracht door innige contacten met Rusland. We hadden al de veronderstelde Russische hacks van de Democraten en de conclusie van inlichtingendiensten dat Poetin de verkiezingen wilde beïnvloeden. Deze week volgde het vertrek van Trumps veiligheidsadviseur Michael Flynn wegens verzwegen Russische contacten. En dan zijn er de onthulde connecties die vier Trump-adviseurs tijdens de Amerikaanse campagne met Russische geheim agenten zouden hebben gehad. Een roman van John le Carré als aaneenrijging van breaking news.

Interessant genoeg blijf je ook in Europa politici houden, vaak nationalisten, die banden met Rusland willen aanhalen. Detente met Poetin om gewelddadige islamisten „van de aardbodem te vegen”. Er staan traditionele politici tegenover die weinig van Poetin moeten hebben en detente met de islam nastreven. Ik weet niet of het zo zwart-wit is: na 9/11 viel de Russische hulp inzake terrorismebestrijding de Amerikanen vies tegen. En dezer dagen wordt in de VS uitbundig bewezen dat de valkuilen van samenwerking met Poetin nogal diep zijn.

Nu Rusland bovendien ook onze instituties stiekem ondermijnt – zie de hackpoging bij de Onderzoeksraad voor Veiligheid inzake MH17 – kun je die pro-Poetin-nationalisten ook vragen: u was toch van de vaderlandsliefde?

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.