Commentaar

Het Kadaster is een fundament van de samenleving, verwaarloos het niet

Soms is er een buitenstaander nodig om ons te wijzen op zaken die we zo vanzelfsprekend vinden dat ze niet meer opvallen. Kort na de eeuwwisseling schreef de Peruaanse econoom Hernando de Soto over de belangrijkste reden waarom het kapitalisme in een groot deel van de ontwikkelingslanden zo moeilijk op gang kwam. Particulier eigendom is er wel, maar het is vaak niet ondubbelzinnig vastgelegd. En zonder eigendomsbewijs en de centrale registratie daarvan, kan veel van dat bezit niet of slecht worden ingezet. Het vermogen, vooral in de vorm van het eigen huis, is nooit helemaal veilig. Het kan niet als onderpand dienen voor leningen, en dus voor investeringen. Ondernemen is dan moeilijk.

In het Westen is dat anders. Het Kadaster mag dan in Nederland een vrij onzichtbare organisatie zijn, het is essentieel voor onze samenleving, en het fundament waarop ons kapitalisme met zijn nadruk op particulier eigendom, rust.

Deze week bleek dat het Kadaster kampt met een verouderd automatiseringssysteem, dat gevoelig is voor lekken en kwetsbaar voor aanvallen. Het idee dat iets of iemand de titel op bijvoorbeeld een woning zou kunnen wijzigen is angstwekkend: het raakt aan de kern van onze maatschappelijke ordening.

Zoals wel vaker worden diensten als een kadaster voor lief genomen. Zij zijn vergelijkbaar met bijvoorbeeld het statistische bureau, dat de burger onafhankelijk en zo objectief mogelijk informatie geeft over de maatschappij waarin hij leeft. Of de belastingdienst, die een groot deel van het inkomen van de staat verzorgt, dat nodig is om die maatschappij draaiend te houden.

In Griekenland bleek de afgelopen jaren wat er gebeurt als het bij deze instituten fout gaat – of als ze nooit tot wasdom komen. Zowel de belastingdienst, het statistische bureau als het kadaster functioneer den daar onvoldoende, en de schade is er nog niet geheel gerepareerd. Ook in Nederland hebben deze organisaties onder druk gestaan van bezuinigingen, reorganisaties, snel wijzigende taakopdrachten of soms regelrechte verwaarlozing.

Het ligt voor de hand dat het Kadaster zijn systemen moet moderniseren en beveiligen tegen moderne manieren van criminaliteit. Maar de oorzaak gaat in wezen dieper.

Het verwaarlozen van de fysieke infrastructuur wreekt zich vaak pas jaren later, in de vorm van verzakkende wegen, gevaarlijke bruggen en fragiele dammen. Diensten als het Kadaster zijn deel van de maatschappelijke infrastructuur. Onderhoud wint geen kiezers en kost geld. Maar het is van essentieel belang.